Giải thưởng Chất lượng Quốc gia đang bước vào giai đoạn mới với những thay đổi đáng chú ý trong cách đánh giá doanh nghiệp. Theo Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, hệ thống xét tặng giải thưởng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn, đồng thời nhấn mạnh vai trò của năng lực quản trị đối với chất lượng và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc tách bạch vai trò của hai nhóm chuyên gia tham gia đánh giá. Trong đó, chuyên gia kỹ thuật có nhiệm vụ xem xét chuyên sâu về ngành, lĩnh vực và sản phẩm; chuyên gia hệ thống tập trung vào tiêu chí xét tặng và năng lực quản trị. Cách tiếp cận này giúp quá trình đánh giá không chỉ nhìn vào đặc tính kỹ thuật hay chất lượng đầu ra, mà còn xem xét toàn diện cách doanh nghiệp tổ chức và vận hành hệ thống.

Thông điệp về quản trị thể hiện rõ nhất qua cơ cấu thang điểm. Trên tổng số 1.000 điểm tối đa, nhóm tiêu chí liên quan đến chất lượng và tính độc đáo của sản phẩm chiếm 250 điểm. Trong khi đó, 750 điểm còn lại dành cho việc đánh giá hiệu lực của mô hình quản trị, bao gồm vai trò lãnh đạo, hoạch định chiến lược, quản lý nguồn nhân lực, định hướng khách hàng và những yếu tố liên quan đến hoạt động của tổ chức.

Cơ cấu này cho thấy một sản phẩm tốt chưa đủ để tạo nên một doanh nghiệp chất lượng. Sản phẩm có thể sở hữu công nghệ tiên tiến, đạt các chứng nhận quốc tế hay có ưu thế trên thị trường, nhưng nếu thiếu chiến lược phát triển dài hạn, hệ thống quản trị nhân lực chưa hiệu quả hoặc chưa có cơ chế đo lường, cải thiện mức độ hài lòng của khách hàng thì doanh nghiệp vẫn khó đạt kết quả cao.

Theo quy định, để đi tiếp vào vòng đánh giá thực tế, hồ sơ của doanh nghiệp phải đạt từ 600 điểm trở lên. Do đó, doanh nghiệp muốn chinh phục Giải thưởng Chất lượng Quốc gia cần đầu tư đồng bộ cho hệ thống quản trị thay vì chỉ tập trung hoàn thiện sản phẩm. Đây cũng là cách tiếp cận hướng doanh nghiệp từ mục tiêu đạt giải sang xây dựng năng lực vận hành bền vững.

Quy trình xét tặng cũng được tổ chức qua nhiều bước. Trước hết, doanh nghiệp phải chuẩn bị báo cáo tham dự cùng các tài liệu minh chứng về hệ thống quản lý để nhóm chuyên gia độc lập xem xét và chấm điểm. Những hồ sơ đạt từ 600 điểm mới đủ điều kiện để Hội đồng quốc gia xem xét, tiến tới tổ chức đánh giá trực tiếp tại doanh nghiệp.

Sau quá trình đánh giá thực tế và thẩm định, danh sách đề xuất còn phải được lấy ý kiến UBND tỉnh, thành phố nơi doanh nghiệp hoạt động. Thời hạn phản hồi là 15 ngày. Đây được xem như một khâu kiểm chứng nhằm bảo đảm doanh nghiệp được đề xuất xét tặng không thuộc những trường hợp vi phạm pháp luật, gây ô nhiễm môi trường hoặc còn nợ thuế. Sau khi hoàn thành các bước đánh giá và tham vấn, danh sách doanh nghiệp xuất sắc mới được trình Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt.

Nhìn rộng hơn, những thay đổi của Giải thưởng Chất lượng Quốc gia năm 2026 cho thấy tư duy về chất lượng đang được đặt trong một hệ thống toàn diện hơn. Chất lượng không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà được hình thành từ năng lực lãnh đạo, chiến lược, con người, quy trình và khả năng thấu hiểu khách hàng.

Với doanh nghiệp, đây cũng là cơ hội nhìn lại “sức khỏe” của chính hệ thống quản trị. Khi nền tảng quản trị được chuẩn hóa và vận hành hiệu quả, lợi ích mang lại không chỉ là khả năng đáp ứng tiêu chí của một giải thưởng, mà còn góp phần sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, duy trì chất lượng ổn định và tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Theo tcvn.gov.vn