Lễ hội Xuân Yên Tử là một trong những lễ hội truyền thống lâu đời, diễn ra tại vùng núi Yên Tử, vùng đất tổ của Phật giáo Việt Nam, nơi vua Trần Nhân Tông xuất gia và sáng lập dòng thiền mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Lễ hội Xuân Yên Tử tôn vinh tinh thần nhập thế, là sự kết hợp hài hòa giữa đạo và đời của Phật giáo Việt Nam. Đây cũng là lễ hội lớn nhất đầu xuân tại Quảng Ninh, kéo dài suốt 3 tháng đầu năm và trở thành điểm hẹn chào đón du khách trong, ngoài nước. Qua đó, quảng bá giá trị nổi bật toàn cầu, khẳng định niềm tự hào về Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử- Vĩnh Nghiêm- Côn Sơn, Kiếp Bạc với bạn bè trong nước và quốc tế.
Theo Ban Tổ chức, lễ khai hội năm nay được tổ chức với những hoạt động đặc sắc và quy mô lớn hơn, tái hiện lại một lễ hội xuân xưa mang đậm nét truyền thống. Mở đầu chương trình khai hội Xuân Yên Tử là nghi thức rước kiệu trang nghiêm do nhân dân thực hiện. Sau diễn văn khai hội, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh chủ trì nghi thức chúc phúc đầu năm, gửi những lời cầu lộc, cầu bình an và thịnh vượng tới toàn thể nhân dân.
Khoảnh khắc được mong chờ nhất chính là nghi thức gióng trống, thỉnh chuông báo hiệu hội Xuân Yên Tử chính thức bắt đầu. Các nghi thức tâm linh sau đó như: Khóa lễ dâng hương cầu nguyện quốc thái dân an, lễ đóng dấu thiêng Yên Tử chính là một nét đẹp văn hóa truyền thống mỗi dịp đầu xuân.
Sau lễ dâng hương, đoàn đại biểu và nhân dân sẽ hành hương leo núi chiêm bái các ngôi chùa cổ, am, tháp để cùng tìm về chốn tĩnh tại giữa thiên nhiên hùng vĩ của đất tổ Phật giáo.
Xen kẽ với phần lễ, tại Quảng trường Minh Tâm, phần hội sẽ diễn ra với các màn biểu diễn rồng lân rộn ràng hay biểu diễn nghệ thuật nhạc cụ dân tộc, các trò chơi dân gian đặc sắc, khám phá văn hóa ẩm thực dân tộc Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử. Đây chính là không gian gắn kết cộng đồng, giúp nhân dân và du khách vừa hành hương chiêm bái vừa được thụ hưởng những giá trị văn hóa, tinh thần trong những ngày đầu xuân mới.
Nằm trong chuỗi hoạt động lễ hội Xuân Yên Tử, từ ngày 25/2-4/3 sẽ diễn ra Triển lãm về Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử với các khu trưng bày cổ vật nhà Trần; tư liệu, hình ảnh, hiện vật về Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử. Song song với đó là Hội chợ trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP và Liên hoan ẩm thực các vùng miền với quy mô trên 100 gian hàng trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ đặc sắc, sản phẩm OCOP và liên hoan ẩm thực đặc sắc của tỉnh Quảng Ninh và các tỉnh, thành phố khác.
Ngoài ra, Khoá tu Yên Tử suối nguồn tuệ giác cũng được tổ chức từ ngày 24-26/2 với quy mô 3.000 người. Đến với Yên Tử, du khách được trải nghiệm “Xuân di sản - Tết làng Nương” từ ngày 10-24/2 tại làng Nương gồm nhiều hoạt động thú vị, như: Trình diễn diễu ngựa; biểu diễn múa rồng, lân, võ thuật cổ truyền; chương trình nghệ thuật truyền thống, nhạc cụ dân tộc; tổ chức các trò chơi văn hoá dân gian, làng nghề truyền thống; trải nghiệm hoạt động làm cành đào, cành mai từ cây khô và giấy màu...
Sau đó, ngày 7/3 (tức ngày 19 tháng Giêng) sẽ diễn ra chương trình nghệ thuật đặc biệt với quy mô 10.000 người, truyền hình trực tiếp trên các kênh QTV1, QTV3 của Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh. Chương trình được xây dựng và dàn dựng công phu, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại, giữa yếu tố chính luận và ngôn ngữ trình diễn đương đại. Thông qua âm nhạc, múa, sân khấu, mỹ thuật trình diễn và công nghệ ánh sáng - hình ảnh hiện đại, chương trình tái hiện hành trình lịch sử, văn hóa và tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử; khắc họa Yên Tử như biểu tượng tinh thần của dân tộc và là Di sản văn hóa thế giới mang giá trị nổi bật toàn cầu. 
Chương trình nghệ thuật không chỉ là hoạt động biểu diễn phục vụ nhân dân và du khách mà còn được định hướng trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch tiêu biểu; góp phần đổi mới phương thức tuyên truyền, quảng bá di sản; nâng cao hiệu quả truyền thông, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thu hút du khách đến với Yên Tử và tỉnh Quảng Ninh trong mùa lễ hội đầu xuân.
Đặc biệt, mùa lễ hội năm nay, nhằm tri ân nhân dân, tăng ni, phật tử và du khách với những đóng góp to lớn trong việc bảo vệ và giữ gìn di sản, du khách hành hương đến với Yên Tử sẽ được hưởng chính sách thu phí tham quan 0 đồng, áp dụng từ nay đến hết 31/12/2028 (không bao gồm vé cáp treo).
Bên cạnh đó, tại Khu di tích danh thắng Yên Tử còn thực hiện miễn vé trông giữ phương tiện ô tô và xe máy tại bến xe Hạ Kiệu đến hết năm 2026; mua bảo hiểm miễn phí cho toàn bộ du khách tham quan, đồng thời lắp đặt hệ thống AI nhận diện tự động du khách ra vào khu di tích. Các chính sách này tạo điều kiện đưa di sản văn hóa thế giới Yên Tử đến gần hơn với cộng đồng, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản. Chỉ trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán (14-22/2), Khu di tích danh thắng Yên Tử đã đón khoảng 171.000 lượt du khách, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Có thể thấy, các hoạt động văn hóa tâm linh đặc sắc cùng các chính sách kích cầu kịp thời không chỉ đáp ứng nguyện vọng của đông đảo nhân dân, mà còn là đòn bẩy để truyền thông, quảng bá mạnh mẽ hình ảnh Yên Tử, góp phần xây dựng hình ảnh Quảng Ninh "Một điểm đến, hai di sản thế giới”.
Trần Trang (t/h)
