Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có đoạn tuyến qua Hải Phòng dài khoảng 104,669 km, gồm tuyến chính và 3 tuyến nhánh, đi qua 23 xã, phường, đặc khu. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 446 ha, ảnh hưởng đến khoảng 5.650 hộ dân và 48 tổ chức. UBND thành phố đã phê duyệt 39 dự án thành phần phục vụ triển khai dự án, với tổng mức đầu tư khoảng 11.027,6 tỷ đồng.
Đến hết ngày 26/10/2026, tổng diện tích các loại đất đã giải phóng mặt bằng đạt 328,9/435,7 ha, tương đương 75%. Trong đó, đất nông nghiệp đã giải phóng mặt bằng 213,4/241 ha, đạt 89%; đất ở đã giải phóng mặt bằng 1,48/12,6 ha, tương đương 11%; các loại đất khác đạt 114/184,3 ha, tương đương 62%. Ba địa phương đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng là An Hưng, An Lão và Hải An.
Mặc dù một số địa phương đã tích cực triển khai, tiến độ giải phóng mặt bằng toàn dự án vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Khối lượng công việc còn lại lớn, liên quan đến nhiều loại đất, trong đó có đất ở, đất quốc phòng và đất có mồ mả. Việc bàn giao mốc giới ở một số khu vực chưa kịp thời; cơ chế, chính sách trong quá trình thực hiện còn một số nội dung cần tháo gỡ. Bên cạnh đó, tập quán di chuyển mộ, hồ sơ địa chính qua các thời kỳ chưa đầy đủ, cùng những vướng mắc liên quan đến các khu dân cư, diện tích đất xen kẹp giữa tuyến đường sắt và đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cũng ảnh hưởng đến tiến độ và sự đồng thuận của người dân.
Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên ghi nhận, biểu dương những địa phương đã chủ động, tích cực tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng. Đồng chí đề nghị Văn phòng UBND thành phố rà soát, đề xuất khen thưởng kịp thời những địa phương thực hiện tốt, tạo động lực thúc đẩy tiến độ chung của toàn dự án.
Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng theo kế hoạch, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên yêu cầu các địa phương phát huy tinh thần chủ động, linh hoạt, vận dụng tối đa thẩm quyền được giao để giải quyết dứt điểm các vướng mắc phát sinh tại cơ sở; tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc máy móc trong quá trình thực hiện. Những khó khăn vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo, đề xuất phương án xử lý, không để ảnh hưởng đến tiến độ chung.
Theo chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên, trong tháng 11, các địa phương phải phấn đấu bàn giao từ 97% đến 98% tổng diện tích mặt bằng của dự án. Đối với đất công ích, đất thủy lợi, đất 5% và đất công cộng, cần khẩn trương hoàn tất các thủ tục liên quan, giải phóng mặt bằng đến đâu bàn giao ngay cho Ban Quản lý dự án đường sắt đến đó, bảo đảm điều kiện triển khai thi công.
Các địa phương cần tập trung xử lý những trường hợp còn tồn đọng, chỉ để lại một tỷ lệ nhỏ khoảng 1% đến 2% đối với các trường hợp thực sự phức tạp cần củng cố hồ sơ để thực hiện các biện pháp theo quy định. Những trường hợp này phải được tập trung giải quyết dứt điểm trong đầu tháng 12, bảo đảm hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trước ngày 15/12/2026.
Đối với công tác tài chính, Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan và Ban Quản lý dự án đường sắt rà soát, xác định chính xác tổng nhu cầu vốn thực tế phục vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Việc tính toán phải sát với khối lượng công việc và nhu cầu chi trả thực tế, tránh tình trạng dự toán vốn quá lớn so với nhu cầu sử dụng.
Trên cơ sở rà soát, các đơn vị cần sớm thống nhất số vốn cuối cùng, báo cáo Bộ Xây dựng để chủ động phương án điều chuyển vốn đến những địa phương, dự án có nhu cầu. Thành phố yêu cầu xử lý dứt điểm các vấn đề liên quan đến vốn dư, vốn giải ngân chậm trong năm nay, không để phát sinh tình trạng phải chuyển nguồn sang năm sau. Trường hợp có chủ trương điều chuyển vốn dư, cần nghiên cứu đề xuất ưu tiên bố trí cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tuyến đường Vành đai 5. Các địa phương đồng thời khẩn trương hoàn thiện hồ sơ quyết toán và giải quyết dứt điểm kinh phí đối với các công trình hoàn trả theo thời hạn được giao.
Về tái định cư, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên yêu cầu các đơn vị liên quan tập trung hoàn thiện hạ tầng thiết yếu, nhất là hệ thống điện, nước tại các khu tái định cư, tạo điều kiện sớm giao đất cho người dân, hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thu tiền sử dụng đất theo quy định. Thành phố đặt mục tiêu thu 50% tiền sử dụng đất tái định cư, nộp ngân sách ngay trong tháng 11.
Sở Xây dựng được giao nghiên cứu, ban hành thiết kế mẫu và hướng dẫn thống nhất về hạ tầng, vỉa hè, lộ giới tại các khu tái định cư, bảo đảm đồng bộ, phù hợp quy hoạch, đáp ứng yêu cầu về mỹ quan và văn minh đô thị, hạn chế tình trạng xây dựng tự phát, thiếu thống nhất.
Đối với công tác di chuyển mồ mả, Phó Chủ tịch UBND thành phố đồng ý chủ trương cho phép Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Hải Phòng tạm bàn giao các vị trí mộ cho địa phương để tổ chức di chuyển kịp thời. Sau khi hoàn thiện toàn bộ hạ tầng, các đơn vị sẽ thực hiện bàn giao chính thức theo quy định. Các địa phương cần chủ động phối hợp, đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu cơ bản hoàn thành việc di chuyển mộ trong tháng 11.
Phó Chủ tịch UBND thành phố cũng yêu cầu Ban Quản lý dự án đường sắt sớm có văn bản xác định cụ thể ranh giới, phạm vi mốc giới hành lang an toàn đường sắt theo phạm vi đã cắm, làm cơ sở để chính quyền địa phương tuyên truyền, giải thích, tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Ban cần phối hợp chặt chẽ với các địa phương, tiếp nhận hồ sơ và hiện trường ngay khi được bàn giao mặt bằng; đồng thời đẩy nhanh thi công tại các khu vực trũng, khu vực xả lũ đã có mặt bằng.
Cùng với đó, công tác thông tin, tuyên truyền cần tiếp tục được đẩy mạnh nhằm làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của dự án đối với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong phối hợp thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng.
Liên quan đến định hướng phát triển hạ tầng giao thông và không gian đô thị, Phó Chủ tịch UBND thành phố giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Hải Phòng nghiên cứu phương án mở rộng tối đa khu vực An Khánh, nơi kết nối nút giao cao tốc với Quốc lộ 5 và Quốc lộ 10, hướng tới hình thành khu đô thị, dịch vụ, thương mại đồng bộ, khai thác hiệu quả lợi thế kết nối giao thông.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên yêu cầu các sở, ngành, đơn vị và địa phương xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm, cần tập trung cao độ, phối hợp chặt chẽ và chịu trách nhiệm về tiến độ thực hiện. Việc bàn giao mặt bằng đúng thời hạn không chỉ bảo đảm điều kiện triển khai dự án đường sắt trọng điểm mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng giao thông và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Quỳnh Nga(t/h)
