Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định bắt buộc xác thực danh tính đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, ngăn chặn tình trạng buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường số.
Nội dung này được Bộ Công an đưa ra trong quá trình góp ý xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Theo Bộ Công an, dự thảo hiện chủ yếu tập trung vào hoạt động quảng cáo thực phẩm trên không gian mạng. Trong khi đó, thực tế cho thấy các hành vi vi phạm đang có xu hướng chuyển mạnh sang hoạt động kinh doanh trực tuyến thông qua các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội và hình thức livestream bán hàng.
Cơ quan này nhận định việc tiêu thụ thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng trên môi trường mạng ngày càng diễn biến phức tạp, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, truy vết và xử lý vi phạm. Do đó, nếu chỉ quản lý hoạt động quảng cáo mà chưa có cơ chế ràng buộc trách nhiệm đối với các nền tảng nơi diễn ra giao dịch thì hiệu quả kiểm soát sẽ còn hạn chế.
Từ thực tế trên, Bộ Công an đề nghị dự thảo luật quy định rõ trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội tham gia hoạt động kinh doanh thực phẩm. Trong đó, yêu cầu xác thực danh tính người bán được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo, thay đổi thông tin nhận diện hoặc đóng tài khoản để né tránh trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.
Không chỉ dừng lại ở việc xác thực người bán, Bộ Công an còn kiến nghị các nền tảng phải có trách nhiệm lưu trữ dữ liệu giao dịch và cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi có yêu cầu phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, điều tra và xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, các sàn thương mại điện tử cần chủ động gỡ bỏ những sản phẩm đã bị cơ quan quản lý cảnh báo hoặc xác định có dấu hiệu vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Theo Bộ Công an, để kiểm soát hiệu quả hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số, cần thiết lập cơ chế trách nhiệm đối với đơn vị vận hành nền tảng, thay vì chỉ tập trung xử lý người bán sau khi vi phạm đã phát sinh.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận từ nhiều cơ quan tham gia góp ý dự thảo luật. Nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường hậu kiểm, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý an toàn thực phẩm trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trực tuyến ngày càng phát triển.
Tiếp thu các góp ý, Bộ Y tế cho biết sẽ bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Theo định hướng xây dựng luật, các nền tảng sẽ phải thiết lập cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp và công khai đầy đủ các giấy tờ pháp lý liên quan đến sản phẩm theo quy định.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đang nghiên cứu cơ chế trách nhiệm liên đới đối với nền tảng trong trường hợp không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát cần thiết, dẫn đến sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
Bộ Y tế cho biết dự án luật được xây dựng theo hướng chuyển từ mô hình quản lý từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Theo đó, công tác quản lý sẽ bao quát từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng.
Trong cách tiếp cận mới này, môi trường mạng được xác định là một mắt xích quan trọng trong chuỗi lưu thông thực phẩm và sẽ được giám sát tương tự các kênh phân phối truyền thống. Song song với việc tăng cường hậu kiểm trên thị trường, dự thảo luật cũng định hướng mở rộng hoạt động kiểm tra, giám sát trên không gian mạng, phát huy vai trò của hệ thống kiểm nghiệm và đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét vào cuối năm nay.
Phương Di
