Mỗi độ xuân về, khi đất trời chuyển mình sau một vòng tuần hoàn của thời gian, con người lại có xu hướng tìm về những giá trị tinh thần sâu lắng để khởi đầu năm mới bằng sự an yên và hy vọng. Trong dòng chảy văn hóa truyền thống của người Việt, tục xin chữ đầu năm không chỉ là một phong tục đẹp mà còn là biểu tượng giàu ý nghĩa, kết tinh từ tinh thần hiếu học, đạo lý làm người và khát vọng hướng thiện được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Biểu tượng của truyền thống tôn vinh tri thức
Xin chữ đầu năm trước hết là biểu hiện rõ nét của truyền thống coi trọng học vấn trong đời sống văn hóa Việt Nam. Từ xa xưa, chữ nghĩa không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là thước đo học vấn, nhân cách và đạo lý. Người Việt xem việc học là con đường hoàn thiện bản thân, tu dưỡng tâm hồn và xây dựng nền tảng cho gia đình, xã hội.
Bởi vậy, mỗi dịp đầu xuân, việc tìm đến những người am hiểu chữ nghĩa để xin chữ mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Hành động ấy thể hiện sự kính trọng đối với tri thức, đồng thời gửi gắm mong muốn nuôi dưỡng những giá trị tinh thần bền vững cho năm mới và cho cả hành trình cuộc đời.
Không gian xin chữ cũng là một phần tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của phong tục này. Sắc đỏ của giấy điều gợi sự may mắn, khởi đầu hanh thông; màu mực tàu trầm lắng như lưu giữ chiều sâu của thời gian và trí tuệ. Hình ảnh ông đồ bên nghiên mực, từng nét bút khoan thai hiện lên không chỉ là hành vi sáng tạo nghệ thuật mà còn là một nghi thức văn hóa giàu tính thiêng liêng.
Ở đó, người cho chữ không đơn thuần viết ra những con chữ, mà còn trao gửi tinh thần đạo học, những triết lý sống được chắt lọc từ truyền thống văn hiến. Người xin chữ vì thế không chỉ nhận về một tác phẩm nghệ thuật, mà còn nhận lấy một lời chúc, một lời nhắc nhở cho hành trình phía trước.
Con chữ – thông điệp của triết lý nhân sinh
Ở góc độ đời sống tinh thần, tục xin chữ phản ánh nhu cầu hướng về những giá trị tốt đẹp trong mỗi con người. Những chữ như “Phúc”, “Lộc”, “Thọ”, “An” thể hiện khát vọng về cuộc sống đủ đầy, bình yên. Những chữ “Trí”, “Nhẫn”, “Tâm”, “Hiếu” lại hàm chứa triết lý sống, nhắc nhở con người giữ gìn nhân cách, trách nhiệm với gia đình và xã hội.
Mỗi con chữ vì thế trở thành một thông điệp đạo đức, một biểu tượng văn hóa. Khi được treo trang trọng trong không gian gia đình ngày Tết, con chữ không chỉ làm đẹp ngôi nhà mà còn trở thành điểm tựa tinh thần, giúp mỗi người soi chiếu bản thân và định hướng cách sống trong năm mới.
Trong đời sống đương đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, con người lại càng có nhu cầu tìm kiếm những khoảng lặng để cân bằng tinh thần. Khoảnh khắc đứng trước người cho chữ, dõi theo từng nét bút mềm mại, cảm nhận hương mực thoảng trong không khí xuân, chính là giây phút con người chậm lại để lắng nghe chính mình.
Sự giao hòa giữa người cho chữ và người xin chữ không chỉ là sự trao đổi nghệ thuật, mà còn là sự kết nối văn hóa, nơi những giá trị truyền thống được lan tỏa một cách tự nhiên và bền bỉ.
Cầu nối gìn giữ di sản thư pháp
Ở phương diện bảo tồn văn hóa, tục xin chữ góp phần duy trì và phát triển nghệ thuật thư pháp – loại hình nghệ thuật kết hợp giữa kỹ thuật, cảm xúc và triết lý phương Đông. Thư pháp không chỉ thể hiện vẻ đẹp của hình thức chữ viết mà còn phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa và nhân sinh quan của dân tộc.
Việc duy trì phong tục xin chữ đã tạo cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp nghệ thuật thư pháp tiếp tục được truyền lại qua nhiều thế hệ. Đáng chú ý, sự quan tâm của giới trẻ đối với hoạt động xin chữ cho thấy truyền thống không bị mai một mà đang được tiếp nối bằng những cách tiếp cận mới, phù hợp với đời sống hiện đại.
Tuy nhiên, để phong tục này giữ được giá trị nguyên bản, cần tránh xu hướng thương mại hóa hoặc chỉ coi xin chữ như một hình thức trang trí đơn thuần. Việc nâng cao chất lượng nghệ thuật, tôn trọng ý nghĩa tinh thần và duy trì giá trị giáo dục văn hóa là yếu tố quan trọng để tục xin chữ tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống xã hội.
Khi mùa xuân nở hoa trong từng con chữ
Nhìn rộng hơn, xin chữ đầu năm không chỉ là một hoạt động văn hóa mà còn là biểu tượng của triết lý sống coi trọng tri thức, đạo lý và sự hoàn thiện nhân cách. Mỗi tờ giấy đỏ treo trong nhà không đơn thuần là vật trang trí ngày Tết, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm giữ gìn truyền thống và nuôi dưỡng tâm hồn.
Giữa dòng chảy không ngừng của thời gian, những nét chữ đầu xuân vẫn lặng lẽ gìn giữ hồn Tết Việt. Những con chữ mềm mại trên nền giấy điều tưởng chừng mong manh, nhưng lại mang sức mạnh nuôi dưỡng bản sắc dân tộc và đời sống tinh thần con người. Chính từ những con chữ ấy, mùa xuân không chỉ hiện diện trong thiên nhiên mà còn nở hoa trong tâm hồn, trở thành biểu tượng cho niềm tin, hy vọng và những giá trị nhân văn bền vững của văn hóa Việt Nam.
Phương Thảo(t/h)
