Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn với quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo tại Dâu - Luy Lâu, một trong những trung tâm Phật giáo cổ xưa nhất Việt Nam. Lễ hội được tổ chức vào ngày 8/4 âm lịch hằng năm, với sự tham gia của người dân 12 làng thuộc tổng Dâu - Luy Lâu xưa, nay thuộc phường Trí Quả và phường Song Liễu.
Trung tâm lễ hội là chùa Dâu, ngôi chùa có giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và đời sống tín ngưỡng của cư dân Kinh Bắc. Điểm đặc sắc của lễ hội là hệ thống nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ Tứ Pháp, gồm Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện, tượng trưng cho các hiện tượng tự nhiên mây, mưa, sấm, chớp.
Trong ngày chính hội, tượng Tứ Pháp từ các chùa làng được rước về chùa Dâu để thực hiện nghi thức công đồng và các hoạt động rước lễ truyền thống. Nhiều nghi thức, trò diễn đặc sắc được duy trì như: mẹ đuổi con, cướp nước giữa bà Mưa (Pháp Vũ) và bà Sấm (Pháp Lôi), múa gậy Bạch trượng - Hồng côn và rước Tứ Pháp tuần nhiễu ban đêm. Các nghi lễ mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no của cư dân nông nghiệp.
Lễ hội còn mang giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc biệt, từng thu hút sự tham dự của các vua chúa đến lễ Phật, cầu đảo. Tượng Pháp Vân nhiều lần được rước về kinh đô Thăng Long để thực hiện nghi lễ cầu mưa, cho thấy vị trí quan trọng của tín ngưỡng Tứ Pháp trong đời sống văn hóa, tâm linh qua các thời kỳ.
Việc Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ; đồng thời tạo cơ sở để địa phương tiếp tục bảo tồn các nghi lễ truyền thống, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong gìn giữ di sản, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững.
Trước đó, năm 2013, chùa Dâu được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; năm 2017, bộ tượng Phật Tứ Pháp vùng Dâu được công nhận là Bảo vật quốc gia. Đặc biệt, chùa Dâu hiện còn lưu giữ 107 ván mộc bản được khắc từ năm 1752 đến năm 1859, được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia vào tháng 1/2024.
Bá Đoàn
