Điểm nhấn mở màn là chuyên đề “Long Mã khai văn” tại tầng 1. Lựa chọn hình tượng Long Mã – linh vật kết hợp giữa rồng, lân và ngựa – làm chủ đề đầu năm mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Trong tâm thức người Việt, Long Mã tượng trưng cho sức mạnh, trí tuệ, cát tường và khởi đầu hanh thông. Hình tượng này xuất hiện đậm nét trong mỹ thuật truyền thống, từ điêu khắc đình chùa, tranh dân gian đến sản phẩm thủ công làng nghề Thăng Long – Hà Nội.
Theo giới chuyên môn, việc lấy linh vật làm “cửa ngõ” trưng bày là lựa chọn chiến lược. Chủ đề vừa giàu tính biểu tượng, vừa gần gũi với công chúng, tạo cảm xúc ban đầu trước khi dẫn dắt người xem bước vào không gian lịch sử rộng lớn của bảo tàng. Thông qua các chất liệu như gốm, gỗ, kim loại, tranh vẽ, chuyên đề cho thấy sự tiếp nối giữa truyền thống và sáng tạo đương đại.
Song song với trưng bày chuyên đề, bảo tàng công bố hệ thống trưng bày thường xuyên gồm 7 chủ đề xuyên suốt tiến trình lịch sử Thủ đô: Từ thiên nhiên, dấu tích cư dân cổ, hành trình đến Thăng Long, các giai đoạn Thăng Long thế kỷ XI – XVIII, Hà Nội thế kỷ XIX – XX, các cuộc kháng chiến đến thời kỳ xây dựng và hội nhập. Cách sắp xếp theo trục thời gian giúp người xem tiếp cận lịch sử như một câu chuyện liên tục, thay vì những lát cắt rời rạc.
Không gian các tầng được tổ chức theo chiều sâu nội dung. Tầng 2 tái hiện Thăng Long – Đông Đô – Đông Kinh với hệ thống hiện vật thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn. Tầng 3 khắc họa đời sống đô thị Hà Nội cuối thế kỷ XIX – XX qua hình ảnh nhà buôn, xe kéo, mâm cơm gia đình. Tầng 4 tập trung vào giai đoạn kháng chiến và xây dựng đất nước, trong đó nổi bật là khu trưng bày khảo cổ di chỉ Vườn Chuối – bằng chứng quan trọng về sự cư trú sớm của người Việt cổ tại vùng châu thổ sông Hồng.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là tăng cường ứng dụng công nghệ. Hệ thống trình chiếu đa phương tiện, màn hình tương tác, sa bàn và mô hình 3D được đưa vào sử dụng, giúp lịch sử trở nên trực quan và sinh động hơn. Không gian chiếu phim 3D về liệt sĩ – bác sĩ Đặng Thùy Trâm với phụ đề song ngữ Anh – Việt tạo điểm nhấn cảm xúc, thu hút giới trẻ và khách quốc tế.
Theo lãnh đạo bảo tàng, trong tháng đầu mở cửa, công chúng sẽ được miễn phí tham quan. Chính sách này không chỉ kích cầu dịp Tết, mà còn thể hiện triết lý phục vụ cộng đồng, đưa bảo tàng trở thành không gian văn hóa gần gũi hơn với người dân.
Bên cạnh không gian trong nhà, khu sân vườn dự kiến tổ chức sắp đặt nghệ thuật kể câu chuyện về chiến tranh và hòa bình, cùng hoạt động giới thiệu nghệ thuật tuồng truyền thống. Việc mở rộng sang trình diễn nghệ thuật sống cho thấy xu hướng chuyển đổi từ “trưng bày tĩnh” sang môi trường trải nghiệm đa giác quan – nơi tri thức được kể bằng hình ảnh, âm thanh và chuyển động.
Khánh thành năm 2010 nhân Đại lễ 1000 năm Thăng Long, Bảo tàng Hà Nội từng được xem là công trình văn hóa biểu tượng. Lần tái mở cửa này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy vận hành: không chỉ lưu giữ ký ức, mà còn chủ động kiến tạo trải nghiệm.
Trong bối cảnh các đô thị lớn cạnh tranh bằng sức mạnh văn hóa, sự làm mới của Bảo tàng Hà Nội cho thấy di sản không đứng yên trong quá khứ. Khi được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại, di sản trở thành nguồn lực mềm, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và nâng cao vị thế Thủ đô trong mùa Xuân 2026.
Nam Sơn (t/h)
