Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam được thành lập từ năm 1956. Trước đây, bảo tàng nằm tại số 28A Điện Biên Phủ, quận Ba Đình (cũ), gần Cột cờ Hà Nội – một địa điểm quen thuộc với nhiều người dân và du khách khi đến với Thủ đô. Tuy nhiên, nhằm đáp ứng nhu cầu trưng bày hiện đại và quy mô lớn hơn, bảo tàng đã được xây dựng mới tại Km6+500 Đại lộ Thăng Long và chính thức mở cửa đón khách tham quan từ ngày 1/11/2024.
Công trình mới được xây dựng trên diện tích khoảng 386.600m² với quy mô hiện đại và tổng mức đầu tư lớn. Điểm nhấn của khuôn viên bảo tàng là Tháp Chiến thắng cao khoảng 45m, được thiết kế với hình ảnh những ngôi sao năm cánh xếp chồng lên nhau, tượng trưng cho chiến thắng và tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam. Khối nhà trưng bày chính gồm nhiều tầng với kiến trúc lấy cảm hứng từ ba yếu tố “Trời – Đất – Biển”, tượng trưng cho ba lực lượng chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Bảo tàng hiện lưu giữ hơn 150.000 hiện vật, tư liệu, hình ảnh và khí tài quân sự quý giá, phản ánh toàn diện lịch sử quân sự của Việt Nam qua nhiều giai đoạn. Trong số đó, có bốn bảo vật quốc gia đặc biệt giá trị như hai máy bay MiG-21 từng tham gia chiến đấu trong chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không”, xe tăng T54B số hiệu 843 – chiếc xe tăng đã húc đổ cổng phụ Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975, và bản đồ quyết tâm chiến đấu trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Những hiện vật này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là biểu tượng cho những chiến công vang dội của quân đội Việt Nam.
Không gian trưng bày của bảo tàng được chia thành nhiều chủ đề theo từng giai đoạn lịch sử. Từ buổi đầu dựng nước và giữ nước, thời kỳ chống thực dân Pháp, kháng chiến chống Mỹ cho đến giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc sau năm 1975. Mỗi khu vực đều được sắp xếp khoa học, kết hợp giữa hiện vật, hình ảnh, tư liệu và các phương tiện trình chiếu hiện đại, giúp người xem dễ dàng tiếp cận và hiểu sâu hơn về lịch sử.
Bước vào từng không gian trưng bày, khách tham quan như được ngược dòng thời gian để khám phá các giai đoạn lịch sử quân sự của dân tộc. Từ thời kỳ dựng nước với truyền thuyết Thánh Gióng, An Dương Vương, đến những cuộc kháng chiến chống xâm lược phương Bắc, bảo tàng đã tái hiện rõ nét nghệ thuật quân sự độc đáo của cha ông. Những hiện vật như vũ khí thô sơ, giáo mác, nỏ cùng các sa bàn mô phỏng trận đánh, giúp người xem hình dung cụ thể hơn về chiến thuật cũng như tinh thần chiến đấu kiên cường của dân tộc Việt Nam qua từng thời kỳ.
Bên cạnh chức năng lưu giữ và trưng bày hiện vật, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam còn đẩy mạnh hoạt động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Nhiều chương trình tham quan ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề, giao lưu với các nhân chứng lịch sử được tổ chức thường xuyên, góp phần bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm với Tổ quốc cho học sinh, sinh viên.
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, bảo tàng cũng từng bước ứng dụng công nghệ hiện đại vào công tác trưng bày và giới thiệu hiện vật. Việc số hóa tư liệu, thiết kế không gian trưng bày mở giúp lịch sử trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Ngày nay, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam không chỉ là một điểm tham quan của Hà Nội mà còn là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục lịch sử, nơi kết nối quá khứ với hiện tại, giúp mỗi người thêm trân trọng giá trị của hòa bình và độc lập mà dân tộc đã phải đánh đổi bằng biết bao máu xương.
Trung Hiếu
