Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý ngày càng tăng, việc tìm kiếm luật sư, tổ chức hành nghề luật sư thông qua các nền tảng mạng xã hội cũng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, bên cạnh những cá nhân, tổ chức hành nghề chân chính, tình trạng mạo danh luật sư, sử dụng danh nghĩa công ty luật để tiếp cận khách hàng, đưa ra những lời hứa hẹn về kết quả giải quyết vụ việc, thậm chí chiếm đoạt tài sản đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.
Đáng chú ý, các đối tượng không chỉ tự nhận mình là luật sư mà còn lợi dụng hình ảnh, danh tiếng của những luật sư có uy tín, các tổ chức hành nghề luật sư nổi tiếng để tạo lòng tin. Điều này khiến người dân, doanh nghiệp đứng trước nguy cơ vừa mất tiền, vừa gặp thêm khó khăn trong quá trình giải quyết những vấn đề pháp lý vốn đã phức tạp.
Trước thực trạng đó, việc nhận diện thủ đoạn mạo danh, trang bị kỹ năng kiểm tra, xác minh thông tin và hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát hoạt động hành nghề luật sư là yêu cầu cấp thiết. Đây cũng là nội dung được đặt ra tại Talkshow với chủ đề “Nhận diện và phòng tránh luật sư giả, công ty luật ‘dỏm’” do Tạp chí Thương hiệu và Công luận tổ chức.
Tham gia chương trình có các khách mời:
- Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM;
- Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng;
- Luật sư Lê Hồng Nguyên, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Cơ quan đại diện Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại TP.HCM;
- Thạc sĩ, Luật sư Trần Cao Đại Kỳ Quân, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Đồng Nai;
- Thạc sĩ, Luật sư Vũ Quốc Toản, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia TP.HCM, Chi hội trưởng Chi hội Luật gia phường Tây Thạnh.
Tại chương trình, từ góc độ tổ chức xã hội - nghề nghiệp đại diện cho đội ngũ luật sư, Luật sư Lê Hồng Nguyên, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Cơ quan đại diện Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại TP.HCM đã phân tích những nguyên nhân khiến tình trạng luật sư giả, công ty luật ‘dỏm’ vẫn tồn tại; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tăng cường công khai, minh bạch thông tin hành nghề, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Chương trình nhận được sự đồng hành của Đoàn Luật sư TP Đồng Nai và Chi hội Luật gia phường Tây Thạnh, TP.HCM.
Mạo danh cả những hãng luật và luật sư nổi tiếng
Theo Luật sư Lê Hồng Nguyên, tình trạng luật sư giả, công ty luật giả cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Một trong những nguyên nhân là khả năng xác minh, đánh giá và tìm hiểu thông tin về giới luật sư của người dân hiện còn hạn chế. Đặc biệt, phần lớn người dân tìm kiếm thông tin về luật sư, tổ chức hành nghề luật sư thông qua mạng xã hội, trong khi công tác tuyên truyền về đội ngũ luật sư trên các phương tiện thông tin chính thống vẫn còn những hạn chế nhất định.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, các đối tượng mạo danh cũng ngày càng có nhiều thủ đoạn tinh vi, lợi dụng những hạn chế trong hệ thống dữ liệu và khả năng tra cứu, xác minh thông tin để tiếp cận người có nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý.
Đáng lo ngại, việc mạo danh không chỉ dừng lại ở những cá nhân tự nhận là luật sư mà còn diễn ra dưới hình thức sử dụng hình ảnh, danh tiếng của các tổ chức hành nghề luật sư và luật sư nổi tiếng.
Luật sư Lê Hồng Nguyên cho biết, trung bình mỗi tháng, Liên đoàn Luật sư Việt Nam tiếp nhận khoảng 10 trường hợp luật sư bị các đối tượng sử dụng hình ảnh, thông tin để mạo danh. Trong đó, có những đối tượng lợi dụng danh nghĩa các công ty luật nổi tiếng như VILAF hoặc sử dụng hình ảnh của những luật sư có tên tuổi để tiếp cận khách hàng, ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý với giá trị lên đến vài tỷ đồng, thậm chí vài chục tỷ đồng.
Điều đáng nói, các đối tượng thường che giấu thông tin rất khéo léo trong quá trình giao dịch, khiến khách hàng khó nhận ra dấu hiệu bất thường. Thậm chí, có trường hợp còn đưa ra những cam kết về kết quả giải quyết vụ việc nhằm tạo lòng tin. Chỉ đến khi kết quả không đạt được như lời hứa, khách hàng mới phát hiện mình đã giao dịch với luật sư giả hoặc tổ chức hành nghề bị mạo danh.
Từ thực tế này, Luật sư Lê Hồng Nguyên cho rằng cần tăng cường công tác tuyên truyền, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin chính thống về đội ngũ luật sư và các tổ chức hành nghề. Liên đoàn Luật sư Việt Nam đang hướng đến việc xây dựng các kênh thông tin để xã hội dễ dàng tìm hiểu, tra cứu thông qua website và các phương tiện truyền thông của Liên đoàn.
Đồng thời, Liên đoàn đang liên thông với Đoàn Luật sư tại 34 tỉnh, thành phố nhằm từng bước công khai thông tin trên website của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Qua đó, người dân có thể tìm hiểu thông tin về luật sư, tổ chức hành nghề trước khi quyết định giao dịch, hạn chế nguy cơ chuyển tiền cho những đối tượng mạo danh.
Luật sư cũng khuyến nghị người dân, doanh nghiệp khi có nhu cầu xác minh thông tin có thể liên hệ trực tiếp Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các Đoàn Luật sư hoặc Cơ quan đại diện phía Nam của Liên đoàn để được hỗ trợ cập nhật, kiểm tra dữ liệu.
Xác minh tư cách luật sư trước khi ký hợp đồng, chuyển tiền
Một trong những nội dung được Luật sư Lê Hồng Nguyên đặc biệt lưu ý là quy trình giao dịch, ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý giữa khách hàng và tổ chức hành nghề luật sư.
Theo luật sư, khách hàng cần phân biệt rõ giữa việc tiếp xúc, trao đổi với luật sư và việc ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý. Khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ, người dân nên liên hệ trực tiếp với tổ chức hành nghề luật sư, đến đúng trụ sở để thực hiện việc ký kết, thay vì tùy tiện ký hợp đồng qua mạng, tại quán cà phê hoặc những địa điểm không phải trụ sở của tổ chức.
Luật sư Lê Hồng Nguyên nhấn mạnh, người đứng đầu tổ chức hành nghề hoặc người đại diện theo pháp luật của tổ chức mới là người có thẩm quyền ký hợp đồng dịch vụ pháp lý và tiếp nhận tiền dịch vụ theo quy định được luật sư đề cập tại chương trình.
Đặc biệt, khoản tiền dịch vụ pháp lý cần được chuyển vào tài khoản của tổ chức hành nghề luật sư, không nên chuyển vào tài khoản cá nhân của luật sư. Hợp đồng phải được lập đầy đủ, có chữ ký và con dấu của tổ chức theo quy định.
Đây là những bước xác minh quan trọng giúp khách hàng hạn chế nguy cơ giao dịch với cá nhân giả danh hoặc tổ chức không hợp pháp.
Bên cạnh quy trình ký kết, người dân cũng cần chủ động kiểm tra tư cách và tình trạng hành nghề của luật sư thông qua số thẻ, hình ảnh và thông tin quản lý tại Đoàn Luật sư. Bởi trên thực tế, có trường hợp luật sư đã bị kỷ luật hoặc xóa tên nhưng thẻ luật sư chưa được thu hồi, khiến người dân có thể nhầm tưởng người đó vẫn đang hành nghề.
Do đó, chỉ nhìn vào thẻ luật sư hoặc hình ảnh được cung cấp chưa đủ để xác định một cá nhân còn đủ tư cách hành nghề hay không. Khách hàng cần liên hệ Đoàn Luật sư hoặc Liên đoàn Luật sư Việt Nam để xác minh thông tin trước khi ký kết hợp đồng và chuyển tiền.
Ngoài ra, người dân cần cảnh giác với những cá nhân đưa ra cam kết chắc chắn về kết quả vụ việc, tự nhận có quan hệ thân thiết với cơ quan điều tra, cơ quan tiến hành tố tụng hoặc những người đang trực tiếp giải quyết vụ việc để tạo lợi thế, thuyết phục khách hàng giao tiền.
Hướng đến hệ thống dữ liệu số để người dân dễ dàng tra cứu
Một trong những giải pháp đáng chú ý được Luật sư Lê Hồng Nguyên chia sẻ là việc Liên đoàn Luật sư Việt Nam đang triển khai chương trình thay đổi thẻ luật sư, hướng đến cập nhật thông tin trên hệ thống số của Chính phủ.
Theo đó, khi hệ thống được triển khai, người dân có thể tra cứu, nhận diện thông tin về luật sư, tình trạng hành nghề cũng như tổ chức hành nghề mà luật sư đang hoạt động.
Không chỉ dừng lại ở việc xác định một cá nhân có phải là luật sư hay không, hệ thống dữ liệu còn hướng đến cung cấp thông tin về tình trạng hoạt động của tổ chức hành nghề, số lượng luật sư và nhân viên trong tổ chức, người đứng đầu hoặc người đại diện theo pháp luật.
Việc số hóa dữ liệu được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi có nhu cầu tìm kiếm, xác minh dịch vụ pháp lý; đồng thời góp phần hạn chế tình trạng lợi dụng hình ảnh, danh tiếng của luật sư và tổ chức hành nghề để thực hiện hành vi lừa đảo.
Cùng với đó, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng đã phối hợp với Bộ Công an trong việc xác minh các hành vi giả mạo hình ảnh luật sư, đặc biệt là những trường hợp lợi dụng hình ảnh của giới luật sư để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
Theo chia sẻ của Luật sư Lê Hồng Nguyên, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã có hai lần làm việc với Bộ Công an về vấn đề này và nhận được sự hỗ trợ trong công tác xác minh, làm rõ các hành vi vi phạm.
Từ góc độ quản lý hoạt động hành nghề, luật sư cũng đề xuất Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Đoàn Luật sư TP.HCM và Sở Tư pháp tăng cường phối hợp rà soát, giám sát các tổ chức hành nghề định kỳ hằng quý, hằng năm.
Việc rà soát cần kết hợp với tiếp nhận thông tin phản ánh từ địa phương, báo chí và những kênh thông tin khác. Khi phát hiện tổ chức có dấu hiệu hoạt động bất thường, đăng ký không đúng địa chỉ hoặc phát sinh phản ánh liên quan đến hoạt động hành nghề, các đơn vị cần kịp thời phối hợp kiểm tra, xác minh và có biện pháp xử lý phù hợp.
Riêng tại TP.HCM, theo Luật sư Lê Hồng Nguyên, Đoàn Luật sư TP.HCM đã có quy chế phối hợp với Sở Tư pháp trong việc rà soát định kỳ các tổ chức hành nghề luật sư trên địa bàn. Những thông tin được tiếp nhận sẽ được tổng hợp để đưa ra cảnh báo cho giới luật sư cũng như khách hàng, thân chủ thông qua website và các kênh thông tin của Liên đoàn.
Không để người dân đơn độc trong cuộc chiến chống luật sư giả
Bên cạnh các giải pháp về quản lý, giám sát và công khai dữ liệu, Luật sư Lê Hồng Nguyên cho rằng việc phòng ngừa luật sư giả không thể chỉ trông chờ vào khả năng tự bảo vệ của người dân. Bản thân đội ngũ luật sư và các cơ quan có liên quan cũng phải chủ động vào cuộc, xây dựng cơ chế phối hợp để kịp thời phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn vi phạm.
Đặc biệt, luật sư nhấn mạnh yêu cầu nâng cao đạo đức hành nghề trong đội ngũ luật sư. Theo đó, luật sư chân chính không được lợi dụng tâm lý lo lắng, bất an của khách hàng để đưa ra những lời hứa hẹn thiếu căn cứ, nhất là việc khẳng định có quan hệ với cơ quan điều tra, cơ quan tiến hành tố tụng hoặc những người đang giải quyết vụ việc để tạo lợi thế cho khách hàng.
Đây là điều tối kỵ trong hoạt động hành nghề mà giới luật sư phải nghiêm khắc tuân thủ. Bởi trong nhiều trường hợp, người tìm đến luật sư đang ở trong hoàn cảnh khó khăn, lo lắng khi bản thân hoặc người thân vướng vào các vấn đề pháp lý. Nắm bắt tâm lý đó, những đối tượng mạo danh thường đưa ra lời hứa hẹn có thể can thiệp, tác động đến quá trình giải quyết vụ việc để chiếm đoạt lòng tin và tài sản.
Luật sư Lê Hồng Nguyên cho biết, giới luật sư cũng có những quy định nghiêm khắc về đạo đức hành nghề, trong đó không được sử dụng việc có quan hệ với cơ quan tố tụng hoặc người có thẩm quyền giải quyết vụ việc làm lợi thế để thu hút khách hàng. Đây cũng là một trong những dấu hiệu mà người dân cần đặc biệt lưu ý khi lựa chọn người cung cấp dịch vụ pháp lý.
Theo luật sư, cần xây dựng một môi trường hành nghề bình đẳng, minh bạch, trong đó người dân được tiếp cận thông tin chính xác, có cơ sở để lựa chọn luật sư và tổ chức hành nghề phù hợp. Các tổ chức xã hội – nghề nghiệp và cơ quan chức năng phải chủ động bảo vệ người dân, thay vì để họ đơn độc tự tìm cách nhận diện, phòng tránh những đối tượng mạo danh.
Kết thúc phần chia sẻ, Luật sư Lê Hồng Nguyên nhấn mạnh mục tiêu quan trọng là bảo đảm người dân không phải trở thành nạn nhân hai lần: lần đầu bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản; lần tiếp theo tiếp tục phải đối mặt với những khó khăn trong việc giải quyết vấn đề pháp lý ban đầu. Muốn làm được điều đó, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đội ngũ luật sư và các cơ quan truyền thông trong công tác phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn hành vi vi phạm.
Trần Minh
