Theo các nguồn tư liệu lịch sử, Triệu Việt Vương tên húy là Triệu Quang Phục, sinh ra trong gia đình nhiều đời làm hào trưởng, cha là Thái phó Triệu Túc, người huyện Chu Diên, nay thuộc địa bàn xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên. Ông sớm nổi tiếng uy nghi, giỏi võ nghệ, cùng cha theo Lý Nam Đế (Lý Bí) khởi nghĩa lật đổ ách đô hộ nhà Lương, giành độc lập, lập nên nước Vạn Xuân năm 544 và được phong chức Tả tướng.
Năm 545, nhà Lương huy động đại binh xâm lược nước ta. Cuộc kháng chiến kéo dài 5 năm (545 - 550), trong đó giai đoạn đầu do Lý Nam Đế chỉ huy, giai đoạn sau do Triệu Quang Phục đảm trách.
Ông chọn vùng đầm Dạ Trạch làm căn cứ kháng chiến - nơi lau sậy rậm rạp, địa hình hiểm trở, bốn bề bùn lầy, chỉ có thể di chuyển bằng thuyền độc mộc...
Với chiến thuật du kích linh hoạt, ban ngày ẩn mình, ban đêm tập kích, nghĩa quân dần tiêu hao sinh lực địch, đồng thời tổ chức sản xuất, trồng lúa tại chỗ để duy trì lực lượng lâu dài. Sau 4 năm chiến đấu bền bỉ, quân ta ngày càng lớn mạnh, quân Lương suy yếu. Năm 548, khi Lý Nam Đế mất, tướng sĩ tôn Triệu Quang Phục lên kế vị. Ông xưng vương, lấy hiệu là Triệu Việt Vương. Nắm bắt thời cơ, ông mở các cuộc phản công lớn, đánh tan quân xâm lược, giành lại quyền kiểm soát, đóng đô ở thành Long Biên, tiếp tục sự nghiệp nhà Tiền Lý đến năm 571...
Ghi nhớ công lao to lớn ấy, người dân trong vùng đã lập đền thờ Triệu Việt Vương. Năm 2018, chính quyền và người dân địa phương xây dựng lại ngôi đền trên nền cũ với quy mô khang trang, diện tích hơn 13.700 m2 gồm nghi môn, bình phong, đền chính, nhà tả vu, hữu vu và các hạng mục phụ trợ.
Lễ hội đền thờ Triệu Việt Vương năm 2026 tổ chức gồm có phần lễ và phần hội, vừa trang trọng, tôn nghiêm nhưng cũng rộn ràng, tươi mới. Mở đầu là các nghi lễ truyền thống như rước kiệu từ đền ra đầm Dạ Trạch, tế lễ, khai hội, múa rồng, múa lân…
Trong những ngày hội còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc như cầu kiều, đập niêu đất, hát trống quân, chầu văn… thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm.
Đáng chú ý, lễ hội năm nay UBND xã ký kết hợp tác với một số cơ sở đào tạo như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Thái Nguyên, Học viện Nông nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực phát triển du lịch văn hóa. Đồng thời, xã bước đầu triển khai Đề án hành trình di sản số, ứng dụng công nghệ vào giới thiệu, quảng bá giá trị lịch sử của di tích, hướng tới xây dựng điểm đến văn hóa gắn với chuyển đổi số.
Bùi Tú
