Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các giống lúa mới bổ sung vào cơ cấu giống cho nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), ngày hội năm nay còn nhấn mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất. Điểm đáng chú ý là quy trình canh tác ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong các khâu gieo sạ, bón phân và phun thuốc, góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.
Tại sự kiện, nông dân được trực tiếp tham quan các mô hình trình diễn trên đồng ruộng về giống lúa mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và các thiết bị nông nghiệp hiện đại. Đây cũng là dịp tăng cường kết nối giữa nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, thúc đẩy hợp tác sản xuất – tiêu thụ lúa gạo theo chuỗi giá trị.
Theo số liệu được công bố tại ngày hội, diện tích xuống giống lúa của cả nước đạt khoảng 7,12 triệu ha mỗi năm, trong đó khu vực ĐBSCL chiếm 3,875 triệu ha. Tổng sản lượng lúa cả nước đạt khoảng 43,53 triệu tấn, riêng ĐBSCL đạt 24,63 triệu tấn, tương đương 56% sản lượng cả nước. Đặc biệt, khu vực này hiện cung cấp khoảng 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, khẳng định vai trò trung tâm của vùng trong ngành lúa gạo quốc gia.
Tuy nhiên, sản xuất lúa tại ĐBSCL vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, chi phí sản xuất tăng và sự phân tán về giống lúa trong sản xuất. Tỷ lệ sử dụng giống xác nhận tại nhiều hợp tác xã còn thấp, lượng giống gieo sạ vẫn ở mức cao, khoảng 120–150 kg/ha, gây khó khăn cho việc hình thành vùng nguyên liệu đồng nhất phục vụ xuất khẩu.
Trong khuôn khổ chương trình, các nhà khoa học cũng giới thiệu một số giống lúa mới được công nhận lưu hành như OM19, OM3, OM74 và OM29. Đây là các giống lúa chất lượng cao thuộc nhóm lúa thơm, năng suất đạt từ 6–8 tấn/ha, hạt gạo trắng trong, cơm dẻo và có hương thơm. Kết quả khảo nghiệm tại nhiều địa phương ở ĐBSCL cho thấy các giống này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện canh tác, góp phần nâng cao chất lượng gạo thương phẩm.
Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long cho biết, đến nay đơn vị đã lai tạo và phóng thích hơn 180 giống lúa phục vụ sản xuất tại ĐBSCL và nhiều vùng khác trong cả nước. Hiện diện tích gieo trồng các giống lúa do Viện chọn tạo chiếm khoảng 60–70% diện tích canh tác của vùng.
Bên cạnh việc giới thiệu giống mới, các chuyên gia cũng khuyến cáo nông dân giảm mật độ gieo sạ, áp dụng phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ và tăng cường cơ giới hóa, qua đó giảm lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và hạn chế phát thải khí nhà kính. Theo tính toán, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái trong canh tác có thể giúp giảm khoảng 1,14 triệu đồng chi phí/ha mỗi vụ, tương đương hơn 30% so với phương pháp thủ công.
Theo Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, trong thời gian tới, việc phát triển vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao cần gắn với liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Mỗi hợp tác xã nên lựa chọn 1–2 giống lúa chủ lực cho mỗi vụ để bảo đảm tính đồng nhất, đồng thời nâng tỷ lệ sử dụng giống xác nhận lên 80–100% diện tích.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc xây dựng thương hiệu gạo phát thải thấp, thúc đẩy hợp tác công – tư, phát triển nông nghiệp số phục vụ truy xuất nguồn gốc và tăng cường đào tạo kỹ thuật canh tác xanh cho nông dân. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng của ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Trong khuôn khổ sự kiện, Viện Lúa ĐBSCL và Tập đoàn Vương Đình cũng ký kết thỏa thuận hợp tác phát triển vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm từ giống lúa OM19, mở ra cơ hội thúc đẩy chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Hậu Thạch(t/h)
