LTS: Thời gian qua, lực lượng chức năng đã liên tục triển khai các đợt kiểm tra chuyên đề nhằm xử lý tình trạng kinh doanh hàng hóa thiếu nguồn gốc xuất xứ và các sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Việc siết chặt quản lý thị trường diễn ra đồng bộ trên nhiều địa bàn. Hoạt động này mang ý nghĩa thiết thực khi thời điểm khai giảng năm học mới đang đến gần, kéo theo nhu cầu mua sắm dụng cụ học tập, sách vở, đèn bàn của người dân tăng đột biến. Phụ huynh thường đặt niềm tin vào các hệ thống nhà sách lớn với kỳ vọng mua được sản phẩm chất lượng, an toàn cho con em mình. Qua quá trình khảo sát thực tế tại Nhà sách Bách Khoa, phóng viên ghi nhận một số dấu hiệu về kinh doanh hàng hóa cần được cơ quan quản lý xác minh, kiểm tra.
Theo tìm hiểu, hệ thống Nhà sách Bách Khoa hoạt động dưới sự quản lý của hộ kinh doanh Phạm Xuân Hương được cấp giấy phép hoạt động từ tháng 8/2023, đăng ký tại số 7 Mai Hắc Đế, phường Quán Bàu, tỉnh Nghệ An. Đơn vị này phát triển quy mô hơn mười cửa hàng phân bổ rộng khắp địa phương, trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều khách hàng. Các mặt hàng kinh doanh không giới hạn ở văn phòng phẩm mà mở rộng sang mỹ phẩm, thời trang, phụ kiện và đồ chơi.
Trên website, doanh nghiệp khẳng định toàn bộ sản phẩm đều có xuất xứ minh bạch, là hàng chính hãng uy tín. Tuy nhiên, thông tin quảng bá này cần được đối chiếu khách quan với hiện trạng bày bán hàng hóa tại các cơ sở trực thuộc hệ thống.
Hàng loạt sản phẩm ngoại nhập thiếu thông tin bắt buộc và tem hợp quy
Khảo sát trực tiếp tại cơ sở số 82 đường Lê Hồng Phong, phường Thành Vinh và số 7 Mai Hắc Đế, phường Quán Bàu, tỉnh Nghệ An, phóng viên quan sát thấy hàng ngàn sản phẩm đa dạng chủng loại đang được bày bán, xen lẫn sản phẩm nội địa là vô số mặt hàng nhập khẩu từ nước ngoài.
Theo quan sát, cả hai cơ sở này đều có cách bài trí giống nhau. Tại khu vực quầy đồ chơi trẻ em, các kệ hàng được chất đầy sản phẩm đa dạng màu sắc, kiểu dáng. Đa phần các món đồ chơi này mang nhãn gốc in toàn bộ bằng tiếng nước ngoài. Phóng viên quan sát kỹ bao bì nhưng không tìm thấy nhãn phụ tiếng Việt kèm theo. Trên bề mặt các sản phẩm đồ chơi dành cho trẻ nhỏ cũng vắng bóng tem hợp quy CR – một loại tem kiểm nghiệm về độ an toàn đối với sản phẩm của các cơ quan chức năng.
Tiếp tục ghi nhận tại quầy bày bán văn phòng phẩm, nhiều sản phẩm ngoài nhãn mác bằng chữ Trung Quốc, không hề ghi nhận thấy tem nhãn phụ tiếng Việt.
Di chuyển sang khu vực kinh doanh kính mắt thời trang, hàng loạt sản phẩm được sắp xếp vô cùng bắt mắt nhằm thu hút thị hiếu người mua. Phóng viên tiếp tục ghi nhận nhiều mặt hàng kính mắt không đính kèm bất kỳ loại tem nhãn nào thể hiện thông tin cơ sở sản xuất hay đơn vị phân phối. Quầy hàng này xuất hiện những chiếc kính mang thương hiệu danh tiếng như Gucci, Chanel, MiMi, LV,… được chào bán với mức giá vài trăm ngàn đồng một sản phẩm.
Tại khu vực trưng bày phụ kiện, nhiều mẫu balo, tất chân có gắn logo của các hãng thời trang đã đăng ký bảo hộ độc quyền tại Việt Nam như Nike, Adidas. Việc xuất hiện hàng hóa mang nhãn hiệu danh tiếng với mức giá chênh lệch lớn so với hàng chính hãng đặt ra nghi vấn về tính hợp pháp của sản phẩm. Cơ quan chức năng cần tiến hành kiểm tra hóa đơn chứng từ để xác định độ chuẩn xác của nguồn gốc xuất xứ. 
Ngoài ra, tại cơ sở của Nhà sách Bách Khoa, nhiều sản phẩm mỹ phẩm, nước hoa cũng được bày bán. Ngoài các sản phẩm trong nước, cơ sở này bày bán nhiều hàng ngoại nhập mang thương hiệu nổi tiếng. Tuy nhiên, đa phần các sản phẩm nhập ngoại này đều không có tem nhãn phụ tiếng Việt, thiếu thông tin liên quan đến đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm, có dấu hiệu mập mờ nguồn gốc xuất xứ.
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ về việc minh bạch thông tin hàng hóa lưu thông trên thị trường. Nghị định 43/2017 của Chính phủ cùng văn bản sửa đổi là Nghị định 111/2021 yêu cầu hàng hóa nhập khẩu phải có nhãn phụ tiếng Việt nếu nhãn gốc chưa thể hiện đủ nội dung bắt buộc. Nhãn phụ này mang ý nghĩa truyền tải thông tin cốt lõi từ nhãn gốc đến người tiêu dùng trong nước. Trách nhiệm thực hiện việc ghi nhãn thuộc về tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi nhập khẩu sản phẩm vào lãnh thổ Việt Nam. Các đơn vị cung ứng phải đảm bảo thông tin trên bao bì thể hiện đầy đủ tên sản phẩm, địa chỉ đơn vị sản xuất hoặc nhà nhập khẩu chịu trách nhiệm về chất lượng. Việc tuân thủ quy định ghi nhãn là cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền được biết, quyền được an toàn của khách hàng khi mua sắm.
Riêng mặt hàng đồ chơi trẻ em, tiêu chuẩn an toàn được kiểm soát khắt khe thông qua quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Quy chuẩn QCVN 3/2019 buộc các sản phẩm này trải qua quá trình đánh giá hợp quy, gắn dấu CR và ghi nhãn đầy đủ trước khi phân phối. Hàng nhập khẩu chịu sự điều chỉnh của Thông tư 27/2012 cùng Thông tư 07/2017, yêu cầu đơn vị kinh doanh đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng. Đồ chơi trẻ em tiếp xúc trực tiếp với người sử dụng trong thời gian dài, tác động tới sức khỏe thể chất. Cơ quan quản lý ban hành các quy định này nhằm ngăn chặn sản phẩm kém chất lượng thâm nhập môi trường sinh hoạt của học sinh. Đối chiếu với hiện trạng tại Nhà sách Bách Khoa, việc thiếu hụt tem nhãn cho thấy dấu hiệu chưa tuân thủ đầy đủ hành lang pháp lý hiện hành.
Hệ lụy từ hàng hóa thiếu nguồn gốc và trách nhiệm kiểm tra minh bạch
Theo các chuyên gia, khách hàng tham gia giao dịch thương mại có quyền được cung cấp thông tin chính xác về hàng hóa mình định mua. Đồ chơi không minh bạch nguồn gốc tiềm ẩn rủi ro rất lớn khi nguyên liệu sản xuất thường xuất phát từ nhựa tái chế công nghiệp. Các sản phẩm này có khả năng tồn dư hóa chất phụ gia, chất tạo màu, tiêu biểu là hợp chất PAE gây tác động xấu đến hệ sinh sản. Quá trình trẻ em ngậm, mút, tiếp xúc trực tiếp với đồ chơi chứa độc tố sẽ bào mòn sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Đối với các mặt hàng kính mắt thiếu vắng thông tin cơ sở sản xuất, người dùng sẽ đối mặt với nguy cơ suy giảm thị lực do thấu kính không đạt tiêu chuẩn quang học. Sản phẩm kém chất lượng không ngăn được tia cực tím, lâu dài gây tổn thương võng mạc, xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng khi chi trả cho mặt hàng không đạt chuẩn.
Sự xuất hiện của hàng loạt sản phẩm mang nhãn hiệu thời trang đình đám tại cơ sở kinh doanh này tiếp tục đặt ra bài toán về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Cơ quan báo chí phản ánh khách quan dấu hiệu sử dụng nhãn hiệu nổi tiếng, việc phân định đây có phải là hàng hóa giả mạo hay không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả giám định của cơ quan chuyên môn. Quá trình hoạt động kinh doanh cần được giám sát chặt chẽ nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng.
Từ diễn biến khảo sát thực tế kết hợp cùng nền tảng pháp lý hiện hành, lực lượng quản lý thị trường, cơ quan thuế, cơ quan khoa học công nghệ và đơn vị bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần có kế hoạch kiểm tra hệ thống Nhà sách Bách Khoa nhằm thanh lọc thị trường trước thềm năm học mới.
T.A
