Ngày 3/11, tại Khu du lịch Tam Chúc (phường Tam Chúc), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ công bố Quyết định thành lập Khu rừng đặc dụng “Khu bảo tồn loài - Sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng”.
Voọc mông trắng (tên khoa học Trachypithecus delacouri) là loài linh trưởng đặc hữu, chỉ phân bố tại Việt Nam. Đây là một trong những loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới, hiện được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), đồng thời nằm trong danh sách 25 loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới.
Từ khoảng 300 cá thể thuộc 16 quần thể biệt lập vào những năm 1990, đến nay, loài Voọc mông trắng chỉ còn khoảng 500 cá thể sống hoang dã tại 5 quần thể. Đáng chú ý, Ninh Bình hiện là địa bàn sinh sống của trên 90% số cá thể Voọc mông trắng còn lại trong tự nhiên. Điều này cho thấy vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của tỉnh trong nỗ lực bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm này.
Theo Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của UBND tỉnh Ninh Bình, Khu bảo tồn loài - Sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng có tổng diện tích quy hoạch 3.182 ha, nằm trên địa bàn các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy.
Khu bảo tồn được thành lập nhằm bảo vệ, phục hồi và phát triển hệ sinh thái rừng núi đá vôi; duy trì sinh cảnh tự nhiên, bảo tồn các loài động vật, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm, trọng tâm là quần thể Voọc mông trắng. Qua đó, góp phần bảo vệ môi trường, duy trì cân bằng sinh thái và tạo nền tảng cho phát triển bền vững tại địa phương.
Theo quy hoạch, Khu bảo tồn được phân thành 3 khu chức năng, gồm: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt có diện tích 1.807,4 ha, tập trung bảo vệ nguyên trạng các sinh cảnh cốt lõi; Phân khu phục hồi sinh thái rộng 1.358,8 ha, thực hiện các giải pháp tái sinh rừng, mở rộng không gian sống cho đàn Voọc; Phân khu dịch vụ - hành chính có diện tích 15,8 ha, phục vụ công tác quản lý, điều hành và nghiên cứu khoa học.
Những năm gần đây, công tác bảo tồn Voọc mông trắng tại Kim Bảng đã đạt được những kết quả tích cực. Nhờ sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm và các tổ chức bảo tồn quốc tế, quần thể Voọc có điều kiện sinh sản, duy trì và phát triển. Tuy nhiên, áp lực từ hoạt động khai thác khoáng sản, phát triển hạ tầng và các hoạt động dân sinh tại khu vực vùng đệm vẫn đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo vệ sinh cảnh tự nhiên.
Việc chính thức thành lập Khu bảo tồn, giao Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình trực tiếp quản lý được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý và cơ chế quản lý thống nhất, khắc phục tình trạng quản lý phân tán; nâng cao hiệu quả tuần tra, giám sát, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng và môi trường sống của các loài động vật hoang dã.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng ghi nhận, biểu dương những nỗ lực của Sở Nông nghiệp và Môi trường, lực lượng kiểm lâm và các đơn vị liên quan trong quá trình tham mưu, triển khai thành lập Khu bảo tồn.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, quần thể Voọc mông trắng tại Kim Bảng có giá trị sinh thái đặc biệt quan trọng, giữ vai trò then chốt trong việc duy trì và phát triển giống loài. Việc thành lập Khu bảo tồn không chỉ là yêu cầu cấp thiết trong bảo vệ đa dạng sinh học mà còn là bước cụ thể hóa Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia, chủ trương phát triển bền vững, hài hòa giữa bảo vệ môi trường và tăng trưởng kinh tế của tỉnh.
Để Khu bảo tồn đi vào hoạt động hiệu quả, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan khẩn trương triển khai phương án quản lý rừng đã được phê duyệt; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát quần thể Voọc và diễn biến tài nguyên rừng.
UBND các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm tăng cường tuần tra, kiểm soát, bảo vệ rừng, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đồng thời, chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người dân; gắn bảo tồn thiên nhiên với phát triển sinh kế bền vững, tạo sự đồng thuận và huy động cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng.
Các sở, ban, ngành liên quan tăng cường kiểm soát hoạt động xây dựng, khai thác khoáng sản tại khu vực giáp ranh, không để xảy ra tình trạng chia cắt sinh cảnh; chủ động lồng ghép các nguồn lực phục vụ công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Đặc biệt, Khu bảo tồn Kim Bảng được xác định là một hợp phần quan trọng trong không gian di sản Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, đang được UNESCO xem xét, đánh giá. Vì vậy, các sở, ngành, địa phương cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chuẩn bị hồ sơ bài bản, khoa học, bảo đảm các yêu cầu về bảo tồn thiên nhiên và phát huy giá trị di sản.
Hằng Nga
