Bảo vệ môi trường - yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn phát triển mới
Theo Đề án, ô nhiễm môi trường đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với quá trình phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Bên cạnh sự gia tăng nhanh chóng của chất thải rắn sinh hoạt và rác thải nhựa, nhiều vấn đề như ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí, suy giảm diện tích cây xanh và đa dạng sinh học đang tác động trực tiếp đến sức khỏe con người và chất lượng cuộc sống.
Tại Việt Nam, quá trình phát triển kinh tế nhanh trong những năm gần đây đã đặt ra những áp lực không nhỏ đối với công tác bảo vệ môi trường. Tình trạng rác thải sinh hoạt gia tăng, ô nhiễm môi trường tại một số khu dân cư, làng nghề, khu sản xuất; ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn hay sự thiếu hụt không gian xanh tại nhiều địa phương đang trở thành những vấn đề đáng quan tâm.
Trong bối cảnh đó, việc phát động phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” được xác định là giải pháp quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Chính phủ về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và xây dựng lối sống thân thiện với môi trường.
Đề án cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với mạng lưới tổ chức rộng khắp từ Trung ương đến cơ sở, có khả năng tập hợp, vận động đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.
Mục tiêu của phong trào là tạo khí thế thi đua sôi nổi trong toàn quốc, huy động sự tham gia của các cấp, các ngành, doanh nghiệp, tổ chức và từng người dân vào công tác bảo vệ môi trường.
Thông qua phong trào, các hoạt động bảo vệ môi trường sẽ từng bước trở thành việc làm thường xuyên, tự giác trong mỗi gia đình, khu dân cư, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp; góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp, nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Đề án yêu cầu việc triển khai phải được thực hiện đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, gắn với những tiêu chí cụ thể, dễ thực hiện, dễ đánh giá, tránh hình thức và bảo đảm hiệu quả thực chất.
Mỗi gia đình là một “pháo đài” bảo vệ môi trường
Một trong những nội dung quan trọng của phong trào là xây dựng mô hình “Gia đình xanh - sạch - đẹp”.
Theo đó, mỗi hộ gia đình được khuyến khích thực hiện các tiêu chí như giữ gìn nhà cửa, bếp núc và ngõ xóm sạch sẽ; không xả rác bừa bãi; thực hiện phân loại rác tại nguồn; hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần; tích cực trồng và chăm sóc cây xanh, tạo không gian sống xanh trong khuôn viên gia đình.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày.
Bên cạnh từng hộ gia đình, phong trào cũng hướng tới xây dựng các khu dân cư văn minh, thân thiện với môi trường.
Các khu dân cư được vận động không để tồn tại các điểm tập kết rác tự phát, không để xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài; giữ gìn đường làng, ngõ xóm sạch đẹp; phát triển các tuyến đường hoa, đường cây xanh; duy trì các tổ tự quản môi trường và thường xuyên tổ chức hoạt động vệ sinh môi trường cộng đồng.
Ở cấp xã, phường, các địa phương được khuyến khích tổ chức tốt công tác thu gom, xử lý rác thải; bảo vệ các dòng sông, kênh mương, hồ nước; duy trì các hoạt động ra quân vệ sinh môi trường định kỳ; xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp tại các khu vực công cộng, cơ sở tôn giáo và thiết chế văn hóa.
Không chỉ dừng lại ở khu dân cư, phong trào còn được triển khai rộng rãi trong các cơ quan, đơn vị, trường học và doanh nghiệp.
Các cơ quan, đơn vị được khuyến khích xây dựng môi trường làm việc xanh, sạch, đẹp; tăng cường tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; phát động các sáng kiến, giải pháp bảo vệ môi trường gắn với hoạt động chuyên môn.
Đối với trường học, việc hình thành lối sống xanh cho học sinh, sinh viên được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm xây dựng thế hệ công dân có trách nhiệm với môi trường ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Trong khi đó, các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất được yêu cầu tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; áp dụng công nghệ sạch; giảm thiểu phát sinh chất thải; xây dựng cảnh quan sản xuất thân thiện với môi trường và hướng tới mô hình phát triển bền vững.
Đa dạng hình thức tuyên truyền, tạo sức lan tỏa sâu rộng
Để phong trào thực sự đi vào cuộc sống, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề xuất nhiều giải pháp tuyên truyền đồng bộ.
Lễ phát động toàn quốc sẽ được tổ chức nhân Ngày Môi trường thế giới 5/6/2026, kèm theo lời kêu gọi toàn dân chung tay bảo vệ môi trường.
Cùng với các phương tiện thông tin đại chúng, phong trào sẽ được tuyên truyền rộng rãi trên nền tảng số, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh cơ sở, các buổi sinh hoạt cộng đồng, hoạt động văn hóa, văn nghệ và các cuộc thi tìm hiểu về môi trường.
Đề án cũng khuyến khích phát động các cuộc thi sáng tạo sản phẩm truyền thông, video clip, tranh cổ động, ca khúc về bảo vệ môi trường; đồng thời phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân.
Một điểm đáng chú ý trong Đề án là việc đề xuất thành lập “Tổ giám sát môi trường cộng đồng” tại tất cả các khu dân cư.
Các tổ giám sát sẽ có nhiệm vụ theo dõi, phát hiện, phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường; phối hợp với chính quyền và cơ quan chức năng xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
Bên cạnh đó, người dân được khuyến khích tham gia giám sát, phản ánh, tố giác các hành vi gây ô nhiễm môi trường; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, hệ thống camera và các nền tảng tiếp nhận phản ánh hiện trường nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” không chỉ hướng tới giải quyết các vấn đề môi trường trước mắt mà còn đặt mục tiêu lâu dài là xây dựng văn hóa sống xanh trong cộng đồng.
Thông qua sự tham gia của từng gia đình, từng khu dân cư, cơ quan, trường học và doanh nghiệp, phong trào kỳ vọng tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động, biến bảo vệ môi trường thành trách nhiệm, thói quen và nếp sống của mỗi người dân.
Nguyễn Kiên
