35 năm ASEAN - Nga: Từ đối thoại đến đối tác chiến lược
Đây là chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Nga trên cương vị người đứng đầu Chính phủ Việt Nam, đồng thời diễn ra trong bối cảnh quan hệ ASEAN - Nga cũng như quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga đang có những bước phát triển tích cực.
Quan hệ đối thoại ASEAN - Nga được khởi đầu từ tháng 7/1991 khi Phó Thủ tướng Nga tham dự phiên khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 24 tại Kuala Lumpur với tư cách khách mời của Chính phủ Malaysia.
Sau những tiếp xúc ban đầu, tháng 7/1996, Nga chính thức trở thành Đối tác Đối thoại đầy đủ của ASEAN tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 29 ở Jakarta, đánh dấu việc thiết lập khuôn khổ hợp tác chính thức giữa hai bên.
Một trong những dấu mốc quan trọng của quan hệ ASEAN - Nga là Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga lần thứ nhất tổ chức tại Kuala Lumpur vào tháng 12/2005. Tại hội nghị này, hai bên ký Tuyên bố chung về Quan hệ Đối tác Tiến bộ và Toàn diện, đồng thời thông qua Chương trình Hành động Toàn diện ASEAN - Nga giai đoạn 2005-2015 nhằm cụ thể hóa các mục tiêu hợp tác trên các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế và phát triển.
Năm 2010, Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga lần thứ hai được tổ chức tại Hà Nội tiếp tục khẳng định cam kết làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác giữa hai bên, tăng cường phối hợp trong cấu trúc khu vực đang định hình tại châu Á - Thái Bình Dương. Đây cũng là dấu mốc thể hiện vai trò tích cực của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác ASEAN - Nga và sự tham gia của Nga vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+).
Năm 2016, nhân dịp kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ đối thoại, ASEAN và Nga tổ chức Hội nghị cấp cao kỷ niệm tại Sochi với chủ đề “Hướng tới Quan hệ Đối tác Chiến lược vì lợi ích chung”. Tuyên bố Sochi được thông qua đã đặt nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới của quan hệ hai bên.
Bước ngoặt lớn nhất diễn ra tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga lần thứ ba ở Singapore năm 2018, khi hai bên nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Từ đó đến nay, hợp tác ASEAN - Nga tiếp tục được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị - an ninh, kinh tế, thương mại đến khoa học - công nghệ, giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân.
Năm 2021, Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga lần thứ tư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 30 năm quan hệ đối thoại. Các nhà lãnh đạo đã thông qua nhiều văn kiện quan trọng nhằm thúc đẩy xây dựng khu vực hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.
Hiện nay, hợp tác ASEAN - Nga được triển khai trong khuôn khổ Kế hoạch Hành động Toàn diện giai đoạn 2021-2025 nhằm thực hiện quan hệ Đối tác Chiến lược. Nga cũng tham gia tích cực vào các cơ chế hợp tác khu vực do ASEAN dẫn dắt, đồng thời duy trì các cơ chế đối thoại và phối hợp thường xuyên với Hiệp hội.
Những năm gần đây, hợp tác kinh tế, thương mại, du lịch và giao lưu nhân dân giữa ASEAN và Nga đạt nhiều kết quả tích cực. Kim ngạch thương mại hai chiều ASEAN - Nga năm 2025 đạt 17,81 tỷ USD, cho thấy dư địa hợp tác giữa hai bên vẫn còn rất lớn.
Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới tiếp tục có nhiều biến động, Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga được đánh giá có ý nghĩa quan trọng nhằm củng cố cam kết chính trị, làm mới các động lực hợp tác và xác định phương hướng chiến lược cho quan hệ ASEAN - Nga trong giai đoạn tiếp theo trên cả ba trụ cột: chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội.
Tiếp tục làm sâu sắc Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga
Bên cạnh ý nghĩa trong khuôn khổ ASEAN, chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng là dịp để tiếp tục thúc đẩy quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác Chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Liên bang Nga.
Năm 2025, hai nước đã kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, quan hệ Việt Nam - Nga không ngừng được củng cố và phát triển, dựa trên nền tảng tin cậy chính trị cao, sự gắn bó truyền thống và lợi ích chiến lược chung.
Việt Nam luôn coi Nga là đối tác tin cậy, quan trọng hàng đầu tại châu Âu và mong muốn cùng Nga tiếp tục nâng tầm hợp tác trên tất cả các lĩnh vực. Về phía Nga, Việt Nam được đánh giá là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Những năm qua, hai bên duy trì trao đổi đoàn và tiếp xúc thường xuyên ở tất cả các cấp, các kênh; phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn quốc tế và khu vực; đồng thời ủng hộ lẫn nhau trong nhiều vấn đề cùng quan tâm.
Hợp tác quốc phòng - an ninh tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Bên cạnh đó, các lĩnh vực kinh tế - thương mại, năng lượng, dầu khí, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và giao lưu nhân dân cũng đạt được nhiều kết quả tích cực.
Trong lĩnh vực kinh tế, thương mại song phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Hai nước đang nỗ lực tận dụng hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có nhằm mở rộng thị trường, thúc đẩy đầu tư và kết nối doanh nghiệp.
Đặc biệt, năng lượng và dầu khí tiếp tục được xem là lĩnh vực hợp tác truyền thống, mang tính biểu tượng trong quan hệ Việt Nam - Nga. Nhiều dự án hợp tác quan trọng đã và đang được triển khai, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ mục tiêu phát triển của mỗi nước.
Tháng 3 vừa qua, Việt Nam và Nga đã ký hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam. Dự án được kỳ vọng sẽ trở thành biểu tượng hợp tác mới giữa hai nước trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và năng lượng, đồng thời mở ra những cơ hội hợp tác sâu rộng hơn trong tương lai.
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc về địa chính trị, kinh tế và công nghệ, chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Nga được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố hơn nữa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò chủ động, tích cực và trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN cũng như trong các cơ chế hợp tác quốc tế và khu vực.
Thông qua Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và các hoạt động song phương tại Kazan, Việt Nam tiếp tục thể hiện quyết tâm cùng các đối tác thúc đẩy hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển, đồng thời mở ra những triển vọng mới cho quan hệ ASEAN - Nga cũng như quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam - Nga trong thời gian tới.
Thiên Trường
