Từ căn bếp gia đình đến thị trường bánh trung thu
Những ngày cận Tết Trung thu, trên mạng xã hội, các hội nhóm nội trợ, Facebook, TikTok hay các nền tảng thương mại điện tử, hình ảnh những chiếc bánh trung thu handmade xuất hiện dày đặc.
Không còn bó hẹp trong hai dòng bánh truyền thống là bánh nướng và bánh dẻo với những loại nhân quen thuộc, thị trường bánh handmade ngày càng phong phú. Nhân thập cẩm, đậu xanh, sen nhuyễn, trứng muối được biến tấu cùng các loại hạt, trái cây, phô mai, chocolate... Bên ngoài, những chiếc bánh được tạo hình hoa, lá, con vật hoặc trang trí theo chủ đề riêng, phục vụ nhu cầu biếu tặng và cá nhân hóa.
Điểm đáng chú ý là nhiều người làm bánh không bắt đầu từ một cửa hàng chuyên nghiệp. Họ có thể là nhân viên văn phòng, nội trợ, người kinh doanh online hoặc đơn giản là những người yêu thích làm bánh. Từ vài đơn hàng cho người thân, bạn bè, không ít căn bếp gia đình dần hình thành một mô hình kinh doanh theo mùa.
Chị Hồng Nhung, một người làm bánh trung thu handmade tại Hà Nội, cho biết ban đầu chị chỉ làm bánh để biếu người thân. Sau khi đăng hình ảnh lên mạng xã hội, nhiều người hỏi mua và nhờ làm hộ.
“Năm đầu tiên tôi chỉ nghĩ làm vài chục chiếc. Nhưng khách ăn thấy hợp khẩu vị rồi giới thiệu cho người quen, số lượng tăng dần. Đến mùa Trung thu, tôi phải nhận đơn trước khá lâu mới có thể sắp xếp thời gian làm”, chị Nhung chia sẻ.
Chị Nhung nói thêm: “Bánh handmade có trên thị trường lâu rồi, tôi nhận thấy mình có thể tự sáng tạo ra nhiều loại nhân mới lạ, độc đáo mà các thương hiệu bánh trung thu lớn chưa thể sản xuất ra theo trào lưu, bởi vậy, khách mua bánh handmade để ăn ngày càng nhiều”.
Theo chị Nhung, làm bánh handmade có một lợi thế lớn là người làm có thể điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu khách hàng. Người mua có thể lựa chọn kích thước, loại nhân, độ ngọt, số lượng bánh hoặc yêu cầu riêng về hộp quà.
Tuy nhiên, để duy trì chất lượng, người làm bánh phải bỏ ra rất nhiều công sức. “Bánh handmade không có nghĩa là cứ làm tại nhà là đơn giản. Một mẻ bánh phải tính từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, làm nhân, sên nhân, đóng bánh, nướng, để bánh xuống dầu rồi đóng gói. Chỉ cần một khâu không ổn là bánh có thể bị khô, nứt hoặc nhanh hỏng”, chị Hương nói.
Chính yếu tố thủ công cũng tạo nên sự khác biệt của dòng bánh này. Nếu bánh sản xuất công nghiệp có lợi thế về quy mô, dây chuyền và khả năng phân phối rộng, bánh handmade lại cạnh tranh bằng câu chuyện sản phẩm, sự linh hoạt và cảm giác “được làm riêng”. Đây cũng là lý do nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là khách mua bánh làm quà, sẵn sàng lựa chọn bánh handmade dù mức giá có thể cao hơn một số sản phẩm công nghiệp.
Chị Lê Minh Anh, một khách hàng tại Hà Nội, cho biết gia đình chị thường mua bánh trung thu handmade để biếu người thân. “Tôi thích bánh handmade vì có nhiều vị để lựa chọn và hình thức đẹp. Có những nơi nhận làm hộp quà theo màu sắc, số lượng và nhu cầu của khách. Khi tặng người thân, tôi cảm thấy món quà có sự riêng biệt hơn”, chị nói.
Không chỉ phục vụ nhu cầu ăn uống, bánh trung thu handmade đang được định vị ngày càng rõ ở phân khúc quà tặng. Những hộp bánh được thiết kế cầu kỳ, đi kèm trà, hạt dinh dưỡng hoặc các sản phẩm khác khiến chiếc bánh truyền thống trở thành một phần của trải nghiệm quà tặng.
Đặc biệt, mạng xã hội đang đóng vai trò như một “cửa hàng” không cần mặt bằng. Người làm bánh có thể giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh, video quá trình làm bánh, phản hồi của khách hàng và nhận đơn trực tiếp. Nhưng cũng chính môi trường bán hàng trực tuyến đặt ra một bài toán khác: làm thế nào để người tiêu dùng phân biệt một sản phẩm handmade chất lượng với một sản phẩm chỉ được quảng cáo bằng những lời có cánh?
Người mua quan tâm gì sau lớp vỏ bắt mắt?
Nếu vài năm trước, yếu tố “handmade” có thể tạo ra sức hút đáng kể thì hiện nay, người tiêu dùng dường như bắt đầu đặt nhiều câu hỏi hơn trước khi quyết định mua.
Đó là nguyên liệu gì? Bánh được sản xuất ở đâu? Ngày làm bánh khi nào? Hạn sử dụng bao lâu? Có chất bảo quản hay không? Bảo quản như thế nào? Chị Minh Anh cho rằng hình thức đẹp chỉ là điều kiện ban đầu. “Tôi có thể bị thu hút bởi hình ảnh, nhưng trước khi mua số lượng nhiều, tôi thường hỏi người bán về ngày sản xuất, hạn sử dụng và cách bảo quản. Nếu mua cho trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi thì tôi càng quan tâm đến thành phần nguyên liệu”, chị chia sẻ.
Theo những người làm bánh handmade, đây cũng là sự thay đổi rõ rệt trong hành vi khách hàng. Người mua không chỉ muốn một chiếc bánh ngon mà còn muốn biết sản phẩm mình đưa vào cơ thể có nguồn gốc như thế nào.
Với người bán, điều này đồng nghĩa thị trường handmade không còn đơn thuần là cuộc chơi của sự khéo tay. Uy tín trở thành một phần của sản phẩm. Chị Nhung cho biết, để tạo niềm tin với khách hàng, chị thường công khai hình ảnh nguyên liệu, quy trình làm bánh và hướng dẫn cách bảo quản. Với những đơn hàng lớn, khách có thể đến trực tiếp để xem khu vực làm bánh.
“Khách bây giờ kỹ lắm, và tôi nghĩ đó là điều tốt. Người bán buộc phải có trách nhiệm hơn với sản phẩm của mình. Nếu làm bánh ngon nhưng bảo quản không đúng hoặc nguyên liệu không đảm bảo thì cuối cùng người chịu ảnh hưởng vẫn là khách hàng”, chị nói.
Đây cũng là điểm khiến thị trường bánh trung thu handmade có sự phân hóa. Một nhóm người làm bánh đầu tư bài bản, chú trọng nguyên liệu, vệ sinh trong quá trình sản xuất, bao bì và thông tin sản phẩm. Họ xem bánh handmade như một thương hiệu thực phẩm thu nhỏ.
Trong khi đó, vẫn có những sản phẩm được bán theo kiểu thời vụ, chủ yếu dựa vào mạng xã hội và mối quan hệ cá nhân. Khi quy mô đơn hàng tăng nhanh, những vấn đề về điều kiện sản xuất, bảo quản và kiểm soát chất lượng có thể trở thành thách thức. Đối với người tiêu dùng, sự khác biệt này không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. “Nếu chỉ nhìn ảnh trên Facebook thì rất khó biết bánh được làm như thế nào. Tôi thường ưu tiên những người bán lâu năm, có địa chỉ rõ ràng và có nhiều khách hàng quen mua lại”, chị Minh Anh cho biết.
Thực tế cho thấy, khi thị trường bánh trung thu ngày càng đa dạng, người tiêu dùng cũng đứng trước nhiều lựa chọn hơn. Điều đó tạo áp lực cạnh tranh nhưng đồng thời buộc người bán phải chuyên nghiệp hóa.
Từ một sản phẩm làm trong căn bếp gia đình, bánh trung thu handmade đang từng bước tiến vào một thị trường có yêu cầu ngày càng cao. Người bán phải cạnh tranh không chỉ bằng hương vị mà còn bằng câu chuyện thương hiệu, thiết kế, dịch vụ và khả năng tạo dựng niềm tin.
Ở chiều ngược lại, người mua cũng không nên chỉ lựa chọn dựa trên hình thức hoặc những lời quảng cáo như “nhà làm”, “không chất bảo quản”, “nguyên liệu sạch”. Một chiếc bánh có thể nhỏ, nhưng để đến tay người tiêu dùng an toàn lại cần cả một quy trình từ nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến bảo quản.
Có lẽ đó cũng là ranh giới quan trọng nhất của thị trường bánh trung thu handmade hiện nay: handmade có thể tạo nên sự khác biệt, nhưng chất lượng và an toàn mới là yếu tố quyết định một thương hiệu có thể đi được bao xa. Khi nhu cầu về những món quà mang tính cá nhân hóa ngày càng tăng, bánh trung thu handmade vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Song, cùng với cơ hội ấy là yêu cầu ngày càng lớn về sự minh bạch và chuyên nghiệp. Bởi cuối cùng, người tiêu dùng có thể mua một chiếc bánh vì hình thức đẹp, vì một hương vị mới lạ hay vì câu chuyện “làm bằng tay”. Nhưng để họ quay lại mua thêm một mùa Trung thu nữa, điều quyết định vẫn là chất lượng và niềm tin.
Thu Trang
