Hiện nay, hoạt động kết nối đường bộ Việt Nam – Campuchia được thực hiện qua cặp cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (Tây Ninh) và Bavet. Phía Việt Nam sử dụng Quốc lộ 22, phía Campuchia sử dụng Quốc lộ 1. Trong bối cảnh hai nước đang triển khai các dự án cao tốc song song, yêu cầu đặt ra là xây dựng phương án kết nối đồng bộ, hiệu quả, bảo đảm tầm nhìn dài hạn.
Dự án cao tốc TP. HCM – Mộc Bài có chiều dài gần 51 km, điểm đầu tại đường Vành đai 3 TP. HCM, điểm cuối kết nối vào Quốc lộ 22, cách cửa khẩu Mộc Bài khoảng 5 km. Dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, giao UBND TP. HCM là cơ quan có thẩm quyền triển khai.
Trong khi đó, cao tốc Phnom Penh – Bavet dài khoảng 135 km, được phía Campuchia đầu tư theo hình thức PPP và đã khởi công từ tháng 6/2023. Đáng chú ý, đoạn cuối tuyến phía Campuchia hiện còn cách biên giới khoảng 15 km và đang chờ thống nhất điểm kết nối với phía Việt Nam.
Trên cơ sở các nghiên cứu trước đây, năm 2017, hai bên đã ký Bản ghi nhớ ghi nhận kết quả nghiên cứu do JICA tài trợ, trong đó đề cập phương án đấu nối gần cột mốc 164. Tuy nhiên, sau quá trình khảo sát thực địa và so sánh giữa phương án kết nối tại khu vực cột mốc 164 và 170, UBND tỉnh Tây Ninh đề xuất phương án phân kỳ hai giai đoạn.
Giai đoạn trước mắt, việc kết nối sẽ thông qua cặp cửa khẩu quốc tế Mộc Bài – Bavet hiện hữu, nhằm khai thác hiệu quả tuyến cao tốc TP. HCM – Mộc Bài khi hoàn thành, đồng thời tận dụng tối đa hạ tầng cửa khẩu hiện có để bảo đảm hoạt động thông quan, vận tải hàng hóa diễn ra ổn định.
Ở giai đoạn tiếp theo, phương án kết nối tại khu vực cột mốc 170 theo hướng lối thông quan hàng hóa của cặp cửa khẩu Mộc Bài – Bavet được đánh giá có cơ sở về quy hoạch, phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng và nhận được sự ủng hộ của các bộ, ngành, địa phương liên quan. Bộ Xây dựng thống nhất không xem xét phương án kết nối tại khu vực cột mốc 164 trong giai đoạn hiện nay.
Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương kết nối hai tuyến cao tốc theo lộ trình hai giai đoạn; đồng thời chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tiếp tục hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, pháp lý và các nội dung đối ngoại cần thiết. Việc triển khai sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, trên cơ sở hoàn thiện khung pháp lý về lối thông quan và đạt được sự đồng thuận từ phía Campuchia.
Phương án kết nối này, nếu được thông qua và triển khai đồng bộ, sẽ tạo hành lang vận tải chiến lược giữa TP. HCM và Phnom Penh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực, thúc đẩy liên kết kinh tế và hội nhập sâu rộng trong tiểu vùng Mekong.
Hậu Thạch (t/h)
