Theo lý giải từ Chính phủ, chính sách này giúp khuyến khích người tiêu dùng thay đổi thói quen từ xe xăng sang phương tiện thân thiện với môi trường, giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu đang ngày càng khan hiếm. Tuy nhiên, việc duy trì ưu đãi cũng gây áp lực lên ngân sách quốc gia. Ước tính số giảm thu ngân sách khi thực hiện lộ trình này là khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm, chủ yếu từ thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng. Con số này chưa bao gồm tác động cộng hưởng từ việc sụt giảm nguồn thu khi lượng xe xăng tiêu thụ trên thị trường giảm đi.
Trước lo ngại về sự thâm nhập của xe điện giá rẻ từ nước ngoài, Chính phủ khẳng định các dòng xe nhập khẩu hiện vẫn đang chịu mức thuế suất bảo hộ cao. Cụ thể, thuế nhập khẩu ưu đãi đang áp dụng ở mức 70%, trong khi mức thuế theo Hiệp định Thương mại ASEAN - Trung Quốc là 50%. Các quy tắc về thuế nội địa cũng được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định của WTO để đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng. Thời gian tới, cơ quan chức năng sẽ tăng cường rà soát các tiêu chuẩn kỹ thuật và hạ tầng trạm sạc nhằm kiểm soát chất lượng xe nhập khẩu.
Bên cạnh lợi ích về giảm phát thải và tiếng ồn đô thị, việc bùng nổ xe điện cũng đặt ra hai thách thức lớn là nguy cơ quá tải lưới điện cục bộ và bài toán xử lý pin hết hạn. Về vấn đề rác thải công nghệ, Luật Bảo vệ môi trường đã quy định rõ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Các đơn vị sản xuất và nhập khẩu bắt buộc phải thực hiện thu hồi, tái chế pin theo đúng quy trình quản lý chất thải nguy hại để đảm bảo an toàn cho môi trường.
Để chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả, Chính phủ đang tập trung củng cố hạ tầng năng lượng và quy hoạch lại lưới điện. Việc phối hợp đồng bộ giữa ưu đãi tài chính và phát triển hạ tầng trạm sạc được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện cho thị trường xe điện phát triển bền vững thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hỗ trợ thuế ngắn hạn.
Nguyễn Thanh
