Dấu ấn “Con đường tơ lụa trên biển”
Bước vào khu trưng bày, du khách dễ dàng bắt gặp những hiện vật gốm sứ với lớp men cổ đặc trưng, gồm đĩa, chén, hũ sành và nhiều vật dụng sinh hoạt có nguồn gốc từ Trung Quốc, Thái Lan cùng một số quốc gia trong khu vực. Dưới ánh đèn trưng bày, mỗi hiện vật như kể lại câu chuyện về những chuyến hải trình xuyên biển cách đây hàng trăm năm.
Theo chị Nguyễn Thị Kim Phượng, thuyết minh viên Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, vùng biển Nam Trung Bộ từ lâu không chỉ là ngư trường giàu tiềm năng mà còn là tuyến hàng hải quan trọng kết nối các quốc gia trong khu vực. Trên tuyến đường này đã hình thành nên “Con đường tơ lụa trên biển”, nơi các thương thuyền thường xuyên qua lại, trao đổi hàng hóa và giao lưu văn hóa.
Hơn 20 năm trước, ngư dân đã phát hiện nhiều xác tàu cổ bị đắm tại vùng biển Cà Mau và Lâm Đồng. Bên trong các con tàu là hàng nghìn hiện vật gốm sứ có giá trị lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, góp phần tái hiện hoạt động thương mại quốc tế trên Biển Đông trong nhiều thế kỷ trước.
Những hiện vật kể chuyện lịch sử
Điểm nhấn của không gian trưng bày là các hiện vật thuộc dòng gốm Chương Châu (Phúc Kiến, Trung Quốc) thời Minh, niên đại cuối thế kỷ XVI - đầu thế kỷ XVII, được khai quật tại vùng biển Tuy Phong năm 2002. Bên cạnh đó là các hiện vật gốm men nâu thời Minh và bộ sưu tập hũ sành men da lươn có nguồn gốc từ Thái Lan, được ngư dân phát hiện trong quá trình khai thác hải sản.
Đặc biệt, bộ sưu tập cổ vật từ tàu đắm Cà Mau thuộc thời vua Ung Chính (1723 - 1735) của nhà Thanh gồm bát sứ hoa lam, đĩa sứ men nhiều màu, tượng người cưỡi ngựa và nhiều hiện vật quý khác. Những hiện vật này không chỉ thể hiện trình độ chế tác tinh xảo của các nghệ nhân xưa mà còn phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của mạng lưới thương mại hàng hải quốc tế. 
Gìn giữ ký ức từ lòng biển
Hiện nay, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đang trưng bày khoảng 200 cổ vật và hình ảnh tiêu biểu thuộc chuyên đề cổ vật tàu đắm trên vùng biển Cà Mau và Lâm Đồng phục vụ khách tham quan.
Không gian trưng bày tuy không lớn nhưng mang đến cho người xem góc nhìn sinh động về lịch sử giao thương trên biển. Qua từng họa tiết, màu men và kiểu dáng hiện vật, du khách có thể hình dung phần nào về hành trình của những thương thuyền từng vượt hàng nghìn hải lý để kết nối các nền văn hóa và thị trường trong khu vực.
Sau khi tham quan, em Nguyễn Huỳnh Thư, học sinh lớp 8 Trường Tiểu học, THCS và THPT Lê Quý Đôn, chia sẻ rằng việc được trực tiếp tìm hiểu các hiện vật tại bảo tàng giúp lịch sử trở nên gần gũi, sinh động hơn, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ và bảo vệ di sản văn hóa.
Đối với nhiều du khách, giá trị của các hiện vật không chỉ nằm ở tuổi đời hàng trăm năm mà còn ở khả năng kể lại những câu chuyện lịch sử. Ông Trần Trọng Lập, du khách đến từ Hà Tĩnh, cho biết nhiều cổ vật dù nằm dưới đáy biển qua nhiều thế kỷ vẫn giữ được màu men và hoa văn gần như nguyên vẹn, cho thấy giá trị đặc biệt của công tác khảo cổ, bảo tồn và phát huy di sản.
Thông qua các đợt triển lãm chuyên đề, những cổ vật được trục vớt từ các con tàu đắm tiếp tục mang sứ mệnh kết nối quá khứ với hiện tại. Mỗi lớp men cổ, mỗi hoa văn tinh xảo không chỉ phản chiếu vẻ đẹp nghệ thuật mà còn góp phần làm sáng tỏ vai trò của vùng biển Nam Trung Bộ trên tuyến hàng hải quốc tế xưa, giúp thế hệ hôm nay thêm hiểu và trân trọng những giá trị lịch sử mà cha ông để lại.
Hoàng Phương (t/h)
