Ai có đến Quảng Trị một lần mới thấy rõ tình yêu hòa bình của người dân nơi đây. Người dân chân chất hiền hòa như hạt thóc, củ khoai nhưng lịch sử lại chọn Quảng Trị làm vùng đất 2 lần chia cắt mang tên 2 dòng sông Gianh và Bến Hải nên cũng biến người dân nơi đây kiên cường, bất khuất chống lại bão táp, chiến tranh. Thế nhưng khi quê hương ngưng tiếng súng, dù dấu tích chiến tranh vẫn còn đó, nằm sâu dưới lòng đất, lẩn khuất trong các mái nhà; trên các bằng Tổ quốc ghi công, Bà Mẹ Việt Nam anh hùng, liệt sĩ, thương binh..., thì Quảng Trị cũng gác lại tất cả!
Ai đọc những số liệu, tỉnh Quảng Trị có 80% tổng diện tích đất bị ảnh hưởng bởi bom mìn và vật nổ. Dù đất nước hòa bình nhưng từ năm 1975 đến nay, bom mìn và vật nổ còn sót lại ở Quảng Trị đã gây ra tai nạn cho 8.640 người; trong đó 5.271 người bị thương và 3.369 người thiệt mạng; có gần 1/2 tổng số tai nạn bom mìn xảy ra khi người dân sản xuất nông nghiệp. Đa số nạn nhân là lao động chính, có gần 1/3 tổng số nạn nhân bom mìn là trẻ dưới 18 tuổi.
Sau 30 năm (1996-2026) Các chương trình, dự án đã làm sạch khoảng 260 triệu m2 đất ô nhiễm bom mìn. Riêng diện tích đất bị ô nhiễm bom chùm (loại bom có độ sát thương rất lớn) được xác định lên tới 61.946 hecta. Tính đến tháng 7/2026, theo Trung tâm hành động bom mìn Quảng Trị (QTMAC), đã có 37.705 hecta đất đã được rà phá an toàn với trên 934.672 vật nổ được xử lý; diện tích ô nhiễm bom mìn của Quảng Trị còn khoảng 62.417 hecta và dự kiến sẽ còn hàng chục năm mới hoàn thành công việc xử lý này!
Bom mìn vẫn còn đe dọa tính mạng người dân, làm ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương nhưng theo Sở Ngoại vụ tỉnh Quảng Trị, ông Jerry Guilbert, người điều hành Chương trình rà phá vũ khí thông thường (CWD) thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đánh giá “Quảng Trị không chỉ là hình mẫu cho Việt Nam và Đông Nam Á, mà còn là hình mẫu trên thế giới trong rà phá bom mìn chưa nổ."
Quảng Trị không dừng lại ở khắc phục hậu quả chiến tranh, mà hơn thế nữa, Quảng Trị muốn biến các tượng đài biểu tượng của gian khó, hy sinh, chia ly, thành tượng đài của thân thiện, hòa bình. Như ông Nguyễn Đăng Quang, Phó Bí thư tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Trị trong lần đầu tiên tổ chức Lễ hội hòa bình tháng 7/2024 phát biểu với báo chí cho biết: "Tỉnh Quảng Trị mong muốn tổ chức Lễ hội Vì Hòa bình là phù hợp với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đường lối ngoại giao của Đảng, nhằm tôn vinh các giá trị của hòa bình, chuyển tải thông điệp vì hòa bình của tỉnh Quảng Trị, của nhân dân Việt Nam đến các dân tộc yêu chuộng hòa bình thế giới, góp phần xây dựng nền hòa bình lâu dài, hướng đến phát triển bền vững".
Mới đây, sự kiện người con của Quảng Trị - Đại tá Hùng Cao - Quyền Bộ trưởng Hải Quân Hoa Kỳ về thăm quê hương Quảng Trị cuối tháng 6/2026 trong chương trình “Đối tác Thái Bình Dương - Bạn bè Thái Bình Dương”. Chương trình nhằm mục đích nâng cao năng lực ứng phó thảm họa tại Việt Nam - hợp tác về tìm kiếm người mất tích, khắc phục hậu quả bom mìn, chất độc hóa học, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ người khuyết tật, nạn nhân da cam... Ngoài góp phần xây dựng lòng tin và tình hữu nghị giữa nhân dân 2 nước Việt Nam - Hoa Kỳ, ông Hùng Cao còn thấy rõ những đổi thay, lòng yêu chuộng hòa bình trên quê hương đất nước mình nên trở về Hoa Kỳ ông không ngần ngại bác bỏ nhưng lời chống đối, phát biểu không đúng sự thật về Việt Nam, kêu gọi “Gác bỏ quá khứ” và ông khẳng định “Trái tim tôi thuộc về đất nước Mỹ nhưng trong người tôi còn chảy là dòng máu Việt Nam”.
Cám ơn ông, cám ơn những người trên thế giới hiểu về một Việt Nam anh dũng nhưng rất yêu hòa bình. Cám ơn Đất và Người Quảng Trị, vùng đất của chia cắt và hy sinh. Hôm nay, từ chính mảnh đất ấy, một thông điệp mới được cất lên đầy giá trị nhân văn - Lễ hội Vì Hòa bình - Hành trình nối quá khứ với tương lai, ký ức chiến tranh trở thành thông điệp hòa bình.
Năm 2026, Quảng Trị tổ chức Lễ hội Vì Hòa bình lần thứ 2.Tầm vóc của Lễ hội đã vượt khỏi tầm vóc của quốc gia Việt Nam mà lan tỏa thành tầm vóc quốc tế.
Điều đó được ông NAYEF AL- FAYEZ – Phó Tổng giám đốc UNESCO của Liên Hiệp Quốc phát biểu “Tôi xin bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ của UNESCO đối với Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 với chủ đề “Từ Ký ức đến Tương lai - Quảng Trị vì Hòa bình". “Quảng Trị không phải là một vùng đất bình thường. Nơi đây kể cho chúng ta câu chuyện về hòa bình, bên dòng sông Bến Hải và cầu Hiền Lương - nơi từng là ranh giới chia cắt nay đã trở thành biểu tượng của ký ức. Điều đó gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ rằng: Hòa bình không bao giờ là điều hiển nhiên hay vĩnh viễn. Hòa bình phải được gìn giữ, được trao đi và được mỗi thế hệ tiếp tục vun đắp...”.
Và ông nhấn mạnh “UNESCO tự hào được đồng hành cùng Việt Nam trong hành trình xây dựng một tương lai được vun đắp từ ký ức, đối thoại và hòa bình”.
Trần Minh Tích
