Những năm qua, cùng với việc triển khai hiệu quả Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), khu vực kinh tế tập thể và HTX trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã có bước phát triển tích cực cả về số lượng lẫn chất lượng hoạt động, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung.
Theo thống kê, đến hết tháng 2/2026, toàn tỉnh Lào Cai có 838 HTX nông nghiệp, chiếm 56,5% tổng số HTX đang hoạt động trên địa bàn; cùng với đó là 2.801 tổ hợp tác nông nghiệp với trên 12.000 thành viên tham gia sản xuất, kinh doanh.
Sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể đã tạo nền tảng quan trọng để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng liên kết, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Song hành với sự phát triển của các HTX, Chương trình OCOP của tỉnh Lào Cai cũng ghi nhận nhiều kết quả nổi bật. Hiện toàn tỉnh có 599 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, gồm 543 sản phẩm 3 sao, 54 sản phẩm 4 sao và 2 sản phẩm 5 sao.
Đáng chú ý, trong tổng số 287 chủ thể có sản phẩm OCOP, các HTX chiếm tới 138 chủ thể, tương đương 48,1%, cao nhất trong các nhóm chủ thể tham gia chương trình. Trong khi đó, doanh nghiệp có 35 chủ thể, hộ gia đình có 103 chủ thể và tổ hợp tác có 11 chủ thể.
Những con số này cho thấy HTX đang giữ vai trò nòng cốt trong phát triển các sản phẩm đặc sản địa phương, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng vùng miền.
Thực tiễn cho thấy, nhiều HTX đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn và từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh việc tổ chức sản xuất, các HTX còn tích cực liên kết với doanh nghiệp để đầu tư sơ chế, chế biến sâu, cải tiến mẫu mã, bao bì và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Nhờ đó, nhiều sản phẩm OCOP của Lào Cai đã mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước tham gia vào các hệ thống phân phối hiện đại và các sàn thương mại điện tử.
Một số mô hình HTX tiêu biểu đang phát huy hiệu quả trong phát triển sản phẩm OCOP có thể kể đến như HTX Suối Giàng, HTX Dịch vụ tổng hợp Kiến Thuận, HTX Trà Shan tuyết Phình Hồ, HTX Quế hồi Việt Nam, HTX Sản xuất chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh, HTX Chế biến kinh doanh tổng hợp Đoàn Lương, HTX Lâm Phong, HTX Thịnh Phong, HTX Nông nghiệp Tả Củ Tỷ và HTX Chè hữu cơ Bản Liền.
Thông qua hoạt động liên kết sản xuất và tiêu thụ, các HTX không chỉ nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm mà còn tạo đầu ra ổn định cho nông dân, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại và bền vững.
Từ sự tham gia tích cực của các HTX, nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương như chè Shan tuyết, quế, dược liệu, gạo đặc sản, mật ong và các sản phẩm chế biến từ nông sản bản địa đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, các sản phẩm OCOP còn góp phần bảo tồn tri thức bản địa, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng miền và tạo sinh kế bền vững cho người dân khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu công nhận mới trên 300 sản phẩm OCOP, bình quân từ 60 - 70 sản phẩm mỗi năm; trong đó phấn đấu có ít nhất 2 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh sẽ tiếp tục củng cố và phát triển các HTX nông nghiệp theo hướng hoạt động hiệu quả, gắn với xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa; thúc đẩy liên kết giữa HTX với doanh nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh.
Cùng với đó, việc nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ HTX sẽ được chú trọng nhằm xây dựng các mô hình kinh tế tập thể đủ sức dẫn dắt sản xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong giai đoạn mới.
Với những giải pháp đồng bộ, khu vực kinh tế tập thể và các HTX nông nghiệp được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản và đưa thương hiệu OCOP Lào Cai vươn xa trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Hải Minh
