Việc hoàn thiện quy định về xuất xứ hàng hóa đang đặt ra yêu cầu mới về minh bạch nguồn gốc đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trong nước.
Tại TP Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) vừa tổ chức hội nghị phổ biến các quy định về xuất xứ hàng hóa, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội và hơn 150 doanh nghiệp. Trọng tâm là Nghị định 384/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, quy định việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.
Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, trước đây Việt Nam đã có quy định về xuất xứ phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước chưa có khuôn khổ pháp lý riêng, thống nhất để doanh nghiệp xác định và công bố xuất xứ Việt Nam.
Nghị định 384/2026/NĐ-CP thiết lập tiêu chí xác định xuất xứ hàng hóa trong nước, tạo cơ sở để doanh nghiệp công bố nguồn gốc và cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát, đồng thời ngăn chặn gian lận, giả mạo xuất xứ.
Song song, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo thay thế Nghị định 31/2018/NĐ-CP về xuất xứ hàng hóa, hướng tới đồng bộ quy định đối với cả hàng hóa trong nước và hoạt động xuất nhập khẩu.
Nghị định 384/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm xác định và công bố xuất xứ thuộc về nhiều chủ thể trong chuỗi sản xuất, kinh doanh, từ nhà sản xuất, đơn vị gia công, nhà cung cấp nguyên liệu đến thương nhân và chủ sở hữu thương hiệu. Doanh nghiệp phải quản lý thông tin nguyên liệu, nhà cung cấp, quy trình sản xuất và chi phí để chứng minh tiêu chí xuất xứ. Các đơn vị gia công, lắp ráp cũng phải cung cấp đầy đủ chứng từ liên quan.
Đáng chú ý, những công đoạn đơn giản như đóng gói, dán nhãn, phân loại, lắp ráp hoặc kiểm tra đơn giản không đủ căn cứ để xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam. Doanh nghiệp công bố xuất xứ phải bảo đảm thông tin chính xác, trung thực và có hồ sơ chứng minh, kể cả khi sử dụng dữ liệu do nhà cung cấp cung cấp. Vì vậy, việc lưu trữ hóa đơn, chứng từ nguyên liệu và tài liệu sản xuất là yêu cầu quan trọng.
Đại diện nhãn hàng ICEgel đánh giá, Nghị định 384/2026/NĐ-CP góp phần hạn chế gian lận xuất xứ, tạo cạnh tranh công bằng và bảo vệ uy tín hàng Việt. Doanh nghiệp cần rà soát chuỗi cung ứng, kiểm soát nguồn nguyên liệu và lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh xuất xứ. Đại diện nhãn hàng đề xuất cơ quan quản lý tăng cường hướng dẫn, tập huấn và kiểm tra việc thực hiện quy định mới.
Trong lĩnh vực may mặc, bà Nguyễn Thị Nhung, đại diện một doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh cho rằng, xuất xứ cần được xác định xuyên suốt quá trình sản xuất, không chỉ căn cứ vào khâu hoàn thiện hay đóng gói. Doanh nghiệp cần kiểm soát nguyên liệu, nhà cung cấp và quy trình gia công để có đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc.
Trước thời điểm Nghị định 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực, doanh nghiệp cần rà soát từng sản phẩm, đối chiếu tiêu chí xuất xứ, bổ sung chứng từ và phân công bộ phận quản lý hồ sơ. Đáng chú ý, xuất xứ Việt Nam theo quy định đối với hàng hóa lưu thông trong nước không đồng nghĩa với việc đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Tại hội nghị, các đại biểu đề nghị cơ quan quản lý tăng cường hướng dẫn theo đặc thù ngành hàng. Bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo thông tư hướng dẫn.
Việc kiểm soát xuất xứ bằng tiêu chí rõ ràng và hồ sơ đầy đủ được kỳ vọng góp phần hạn chế gian lận, bảo vệ doanh nghiệp sản xuất chân chính và củng cố niềm tin vào hàng Việt.
Chi Chi
