Theo báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Quyết định số 19/2016/QĐ-TTg của Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương, giai đoạn 2016–2026 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Tuy nhiên, bối cảnh mới với sự phát triển nhanh của nền kinh tế và công nghệ cũng khiến tính chất vi phạm ngày càng khó lường.
Thủ đoạn tinh vi trong môi trường số
Thực tế cho thấy, cùng với sự mở rộng của hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa, các đối tượng vi phạm đã tận dụng triệt để những kẽ hở trong chính sách và môi trường kinh doanh thông thoáng để gia tăng hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại.
Đáng chú ý, thương mại điện tử và mạng xã hội đang trở thành “địa bàn mới” của các hành vi vi phạm. Với đặc điểm dễ tiếp cận, chi phí thấp và khả năng ẩn danh cao, các đối tượng có thể thiết lập gian hàng trực tuyến, phân tán hàng hóa qua nhiều kênh và sử dụng dịch vụ chuyển phát nhanh để che giấu nguồn gốc. Việc thanh toán điện tử cũng góp phần làm phức tạp quá trình truy vết, gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong công tác kiểm tra, kiểm soát.
Không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, nhiều đường dây buôn lậu đã tổ chức bài bản, hoạt động xuyên biên giới, kết hợp giữa phương thức truyền thống và công nghệ hiện đại. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý phải liên tục đổi mới phương thức giám sát, ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ số để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.
Trước tình hình đó, Bộ Công Thương đã xác định đấu tranh với gian lận thương mại trên môi trường số là nhiệm vụ trọng tâm. Lực lượng Quản lý thị trường, cùng với các đơn vị chuyên trách về thương mại điện tử, đã tăng cường kiểm tra, rà soát các sàn giao dịch, website và ứng dụng bán hàng trực tuyến. Hàng chục nghìn sản phẩm vi phạm cùng hàng nghìn gian hàng đã bị phát hiện và xử lý, góp phần làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh.
Tăng cường phối hợp, phát huy sức mạnh liên ngành
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong 10 năm triển khai Quyết định số 19/2016/QĐ-TTg là việc thiết lập và vận hành hiệu quả cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Các đơn vị thuộc Bộ Công Thương đã chủ động phối hợp chặt chẽ với Công an, Hải quan, lực lượng Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan trong trao đổi thông tin, tổ chức kiểm tra và xử lý vi phạm. Cơ chế phối hợp được xây dựng theo hướng rõ trách nhiệm, phân công cụ thể, đảm bảo tính đồng bộ và hạn chế chồng chéo.
Hàng năm, nhiều đoàn kiểm tra liên ngành được thành lập, tập trung vào các địa bàn, lĩnh vực và nhóm hàng hóa trọng điểm. Các hoạt động kiểm tra được triển khai linh hoạt, từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng, qua đó kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, công tác trao đổi thông tin giữa các lực lượng ngày càng được tăng cường. Việc chia sẻ dữ liệu, phối hợp điều tra các vụ việc lớn đã giúp nâng cao hiệu quả phát hiện các đường dây, ổ nhóm buôn lậu có tổ chức. Nhờ đó, nhiều vụ việc phức tạp đã được xử lý triệt để, góp phần bảo vệ thị trường trong nước và quyền lợi người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát cũng được đẩy mạnh. Các hệ thống dữ liệu, cảnh báo sớm và phân tích rủi ro đã hỗ trợ hiệu quả cho lực lượng chức năng trong việc nhận diện và xử lý vi phạm trong bối cảnh mới.
Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, đồng thời tăng cường đầu tư cho hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực.
Quan trọng hơn, việc duy trì và phát huy cơ chế phối hợp liên ngành theo tinh thần của Quyết định số 19/2016/QĐ-TTg sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt, tạo nên sức mạnh tổng lực trong cuộc chiến chống buôn lậu, góp phần ổn định thị trường và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Nam Sơn
