Logistics trở thành biến số khó lường
Nhu cầu vận chuyển hàng hóa tăng vào những tháng cuối năm, song thị trường vận tải biển lại diễn biến trái chiều. Một số tuyến phát sinh phụ phí mùa cao điểm, nhiều tuyến bị cắt chuyến, trong khi những tuyến có nguồn cung tàu dồi dào lại chịu áp lực giảm cước. Sự phân hóa này khiến chi phí logistics trở thành bài toán khó đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Từ ngày 4/11/2026, Maersk áp dụng phụ phí mùa cao điểm (PSS) 800 USD/container đối với hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Tây Phi, áp dụng cho container 20 feet và 40 feet, gồm cả container khô và container lạnh. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), doanh nghiệp cần xác nhận rõ khoản phụ phí đã nằm trong báo giá hay chưa, đồng thời tính toán các chi phí địa phương và khoản phát sinh khác.
Không chỉ cước phí, lịch trình vận chuyển cũng tiềm ẩn rủi ro. Trong giai đoạn từ tuần 44 đến tuần 48/2026, các hãng tàu dự kiến hủy 56 trong tổng số 714 chuyến, tương đương khoảng 8%. Tuyến châu Á - Bắc Âu/Địa Trung Hải chiếm 54% số chuyến bị hủy, tiếp đến là tuyến xuyên Thái Bình Dương với 32%.
Ở chiều ngược lại, nguồn cung tải trọng gia tăng đang tạo sức ép giảm cước trên một số tuyến. Theo Phaata, sau kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng tại Trung Quốc, tình trạng tàu dồn chuyến đưa tổng tải trọng khai thác trên tuyến châu Á - Bờ Tây Hoa Kỳ lên khoảng 393.000 TEU/tuần. Khi nhu cầu có dấu hiệu chững lại, các hãng tàu phải cạnh tranh để thu hút hàng hóa.
Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào báo giá vận chuyển ban đầu để tính hiệu quả đơn hàng. Việc đặt chỗ sớm, đa dạng hóa hãng tàu, làm rõ phụ phí và chuẩn bị phương án dự phòng lịch trình là những giải pháp cần thiết nhằm hạn chế chi phí lưu container, lưu bãi và nguy cơ chậm giao hàng.
Tiêu chuẩn quốc tế định hình sức cạnh tranh
Bên cạnh biến động logistics, chính sách thương mại và các yêu cầu nhập khẩu tiếp tục tạo áp lực lên doanh nghiệp xuất khẩu. Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho rằng chính sách thuế quan quốc tế thay đổi nhanh, khó lường, trong khi nguồn lực của doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế. Vì vậy, nắm chắc quy định và làm chủ nghiệp vụ xuất nhập khẩu là điều kiện quan trọng để tiếp cận thị trường toàn cầu.
Việc cập nhật quy định về xuất xứ hàng hóa, chứng từ và điều kiện nhập khẩu cần được thực hiện thường xuyên. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn giúp hạn chế sai sót, chậm thông quan và những chi phí phát sinh trong quá trình giao dịch.
Đáng chú ý, tiêu chuẩn xanh đang trở thành một thước đo năng lực cạnh tranh mới. TS. Hoàng Văn Việt, Nhà sáng lập và Chủ tịch Hội đồng Chiến lược, Cộng đồng Doanh nhân Trí thức Toàn cầu (GIBA), nhận định khách hàng tại các thị trường phát triển ngày càng yêu cầu dữ liệu thực tế để kiểm chứng cam kết xanh của nhà cung cấp.
Theo đó, doanh nghiệp cần đồng bộ chất lượng vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và dữ liệu sản xuất, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện hồ sơ ở khâu xuất khẩu.
Các vấn đề về mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh cũng được đặt ra tại Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 với chủ đề “Go Global - Cùng doanh nghiệp vươn ra thế giới”, do Bộ Công Thương tổ chức ngày 4/11/2026.
Trong mùa cao điểm cuối năm, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ được đo bằng số lượng đơn hàng mà còn ở khả năng kiểm soát chi phí và đáp ứng các điều kiện của thị trường nhập khẩu. Chủ động trước biến động logistics, chính sách thương mại và tiêu chuẩn xanh sẽ là nền tảng để doanh nghiệp bảo toàn lợi nhuận, duy trì thị trường và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Minh Thành (t/h)
