Các quan niệm kiêng kỵ trong dân gian thường tập trung vào việc bảo vệ tài lộc và giữ gìn sự hòa thuận trong gia đình. Việc kiêng quét nhà vào mùng 1 xuất phát từ niềm tin rằng hành động này sẽ xua đuổi may mắn vừa ghé thăm. Tương tự việc kiêng vay mượn hay cho vay tiền đầu năm thể hiện mong muốn về một năm tài chính sung túc và không bị phụ thuộc.
Sự đổ vỡ đồ đạc cũng là điều tối kỵ vì nó gợi nhắc đến sự chia ly và rạn nứt trong các mối quan hệ gia đình. Bên cạnh đó người Việt còn chú trọng giữ hòa khí bằng cách tránh cãi vã hoặc nói những điều xui rủi. Những hành vi này được điều chỉnh theo hướng tích cực với hy vọng tạo ra một năng lượng tốt lành cho cả chu kỳ vận mệnh phía trước. Các điều kiêng khác như không cho lửa hay nước cũng nhằm giữ lại may mắn và tài lộc cho gia chủ.
Theo các chuyên gia xã hội thì việc tuân thủ các điều kiêng kỵ là một cách để con người tìm kiếm cảm giác an toàn trước những ẩn số của tương lai. Năm mới là cột mốc đầy kỳ vọng nhưng cũng đầy bất định nên những "quy tắc ứng xử" tâm linh này đóng vai trò như một liều thuốc tinh thần giúp người dân cảm thấy mình đang chủ động bảo vệ bản thân và gia đình. Niềm tin vào việc "đầu xuôi đuôi lọt" giúp mỗi cá nhân trở nên cẩn trọng và hướng thiện hơn trong cách đối nhân xử thế.
Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt rõ ranh giới giữa phong tục đẹp và sự mê tín cực đoan. Phong tục mang tính biểu tượng giúp gắn kết tình cảm gia đình và nhắc nhở về sự chừng mực. Ngược lại nếu việc kiêng cữ biến thành nỗi sợ hãi thái quá hoặc gây áp lực tâm lý cho các thành viên thì nó đã mất đi giá trị văn hóa ban đầu. Trong xã hội hiện đại nhiều quy tắc rườm rà đang dần được giản lược để phù hợp với nhịp sống bận rộn nhưng tinh thần cốt lõi về việc giữ hòa khí và nói lời hay ý đẹp vẫn luôn được trân trọng.
Tâm An
