Tăng cường minh bạch, kiểm soát chất lượng hàng hóa
Theo Thông tư, việc truy xuất nguồn gốc được áp dụng bắt buộc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Đối với các sản phẩm, hàng hóa khác, thương nhân được khuyến khích thực hiện truy xuất nguồn gốc trên cơ sở tự nguyện.
Việc triển khai truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm khả năng theo dõi, nhận diện và xác thực thông tin sản phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến lưu thông trên thị trường. Qua đó giúp cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả giám sát chất lượng, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Đồng thời, truy xuất nguồn gốc cũng là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín thương hiệu, tăng khả năng cạnh tranh và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Một trong những điểm nổi bật của Thông tư là quy định rõ quyền tiếp cận thông tin của người tiêu dùng.
Thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương, người tiêu dùng có thể tra cứu miễn phí các thông tin cơ bản của sản phẩm như: tên hàng hóa, xuất xứ, hình ảnh sản phẩm, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất, kinh doanh, thương hiệu, nhãn hiệu, số lô hoặc số sê-ri, hạn sử dụng (nếu có).
Việc công khai thông tin giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết nguồn gốc sản phẩm, nâng cao khả năng lựa chọn hàng hóa an toàn, chất lượng, đồng thời góp phần xây dựng niềm tin đối với thị trường.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng còn có quyền phản ánh với Bộ Công Thương hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện thông tin truy xuất không chính xác hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương thức thực hiện
Thông tư cho phép thương nhân lựa chọn một trong hai phương thức triển khai truy xuất nguồn gốc.
Thứ nhất, doanh nghiệp có thể xây dựng và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nội bộ của mình. Hệ thống này phải đáp ứng các yêu cầu về lưu trữ, bảo mật dữ liệu và có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương thông qua giao diện kết nối ứng dụng (API).
Thứ hai, doanh nghiệp có thể trực tiếp cập nhật, khai báo thông tin sản phẩm trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương.
Trong cả 2 trường hợp, thương nhân đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, đầy đủ và trung thực của các thông tin đã khai báo.
Theo quy định, đối với hàng hóa lưu thông trong nước, doanh nghiệp phải cung cấp tối thiểu các thông tin như tên sản phẩm, xuất xứ, hình ảnh, đơn vị sản xuất, địa chỉ sản xuất kinh doanh, các sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng, thương hiệu, số lô sản xuất, hạn sử dụng và các tiêu chuẩn chất lượng được áp dụng.
Riêng đối với hàng hóa nhập khẩu, doanh nghiệp phải bổ sung thông tin về đơn vị nhập khẩu và nhà phân phối chính thức tại Việt Nam (nếu có).
Để phục vụ việc quản lý đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, Bộ Công Thương xây dựng và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tập trung tại địa chỉ VeriGoods.
Hệ thống có chức năng tiếp nhận, lưu trữ, quản lý dữ liệu truy xuất nguồn gốc do doanh nghiệp cập nhật; đồng thời tạo lập mã phục vụ hiển thị, tra cứu và kết nối dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.
Thông qua nền tảng số này, cơ quan quản lý nhà nước có thể theo dõi tình trạng hàng hóa trên thị trường theo thời gian thực, hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hiệu quả hơn.
Thông tư cũng quy định rõ cơ chế kiểm soát đối với các trường hợp cung cấp thông tin không chính xác, không trung thực hoặc vi phạm quy định về truy xuất nguồn gốc. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, Bộ Công Thương có quyền tạm dừng hiển thị thông tin truy xuất trên hệ thống để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phục vụ công tác xác minh.
Bên cạnh các đối tượng bắt buộc, Thông tư dành nhiều chính sách khuyến khích cho doanh nghiệp tự nguyện áp dụng truy xuất nguồn gốc.
Các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ quy định sẽ được cấp và sử dụng “tích xanh” trên sản phẩm, bao bì, tài liệu giới thiệu sản phẩm cũng như trên các nền tảng thương mại điện tử. Đây là dấu hiệu giúp người tiêu dùng nhận diện những sản phẩm đã áp dụng truy xuất nguồn gốc minh bạch.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn được ưu tiên hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình kết nối với hệ thống của Bộ Công Thương, đồng thời được tuyên truyền, quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong các chương trình xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương tổ chức.
Theo lộ trình được quy định tại Thông tư, từ ngày 1/7/2026, các doanh nghiệp bắt đầu thực hiện giai đoạn định danh sản phẩm, bao gồm đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin sản phẩm trên hệ thống.
Từ ngày 1/1/2027, việc truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện đầy đủ trước khi sản phẩm, hàng hóa được đưa vào lưu thông trên thị trường đối với các đối tượng thuộc diện bắt buộc.
Đối với những doanh nghiệp đã có hệ thống truy xuất nguồn gốc trước thời điểm Thông tư có hiệu lực, được phép tiếp tục sử dụng nhưng phải rà soát, bổ sung và hoàn thiện khả năng kết nối với hệ thống của Bộ Công Thương trước ngày 1/1/2027.
Nguyễn Kiên
