Bộ Nội vụ vừa có văn bản giải trình ý kiến cử tri tỉnh Nghệ An gửi đến sau Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI liên quan đến chính sách thăng hạng chức danh nghề nghiệp cho viên chức ngành giáo dục. Trước đó, cử tri các địa bàn Nghi Lộc và Hưng Nguyên phản ánh quy định khống chế tỷ lệ phần trăm cơ cấu các hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên còn bộc lộ nhiều điểm bất cập. Cử tri đề xuất không áp dụng chỉ tiêu cứng đối với hạng I và hạng II mà chuyển sang xét duyệt dựa trên năng lực chuyên môn thực tế, hiệu quả công tác, thâm niên và xem xét mở rộng đối tượng xét thăng hạng cho cả cán bộ quản lý giáo dục.
Làm rõ nội dung này, Bộ Nội vụ viện dẫn các căn cứ pháp lý mới gồm Luật Viên chức số 129/2025/QH15 và Nghị định số 259/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7 vừa qua. Theo khung quy định hiện hành, công tác tuyển dụng, sử dụng và quản lý đội ngũ viên chức được thực hiện đồng bộ dựa trên đề án vị trí việc làm. Viên chức khi được phân công vào bậc nghề nghiệp nào phù hợp với năng lực và yêu cầu công việc sẽ được hưởng hệ thống thang bảng lương tương ứng với bậc nghề nghiệp đó.
Về điều kiện và nguyên tắc thay đổi bậc nghề nghiệp, Khoản 3 Điều 25 Nghị định số 259/2026/NĐ-CP nêu rõ yêu cầu phải bảo đảm sự tương quan chặt chẽ giữa bậc nghề nghiệp dự kiến bố trí với trình độ đào tạo, năng lực chuyên môn và hiệu suất lao động thực tế của người lao động. Quá trình đánh giá này dựa trên 5 tiêu chí cốt lõi gồm mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao, độ phức tạp và khó khăn của công việc, yêu cầu về tiến độ cùng chất lượng sản phẩm đầu ra, tinh thần trách nhiệm cá nhân, và tầm quan trọng cùng mức độ ảnh hưởng của vị trí công tác đối với kết quả hoạt động chung của toàn đơn vị.
Song song với việc đáp ứng các tiêu chuẩn nghiệp vụ nêu trên, việc thay đổi bậc nghề nghiệp bắt buộc không được vượt quá trần tỷ lệ viên chức bố trí theo từng bậc đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và đúng thẩm quyền quy định.
Về hạn ngạch tỷ lệ viên chức phân bổ theo từng bậc nghề nghiệp, Điều 10 Nghị định số 232/2026/NĐ-CP quy định cơ chế phân cấp linh hoạt cho các đơn vị có mức độ tự chủ cao. Cụ thể, các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên, các tổ chức khoa học công nghệ công lập hoặc những đơn vị được luật chuyên ngành phân quyền sẽ được tự quyết định tỷ lệ bố trí viên chức theo bậc nghề nghiệp của từng vị trí việc làm nhằm đáp ứng yêu cầu hoạt động thực tiễn và khả năng cân đối tài chính nội bộ.
Riêng đối với đội ngũ nhà giáo đang công tác tại các cơ sở giáo dục công lập, Điều 9 Nghị định số 259/2026/NĐ-CP quy định rõ tính chất ưu tiên của luật chuyên ngành. Trường hợp pháp luật về nhà giáo có những điều khoản riêng biệt về thẩm quyền quản lý, điều kiện, tiêu chuẩn hay trình tự thủ tục tuyển dụng và sử dụng thì công tác quản lý đối với nhóm viên chức này sẽ áp dụng theo quy định của pháp luật về nhà giáo cùng văn bản hướng dẫn chi tiết của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tâm An
