Dấu ấn kiến trúc giữa rừng thông Đà Lạt
Cung được xây dựng vào những năm 1930 bởi ông Nguyễn Hữu Hào, thân phụ của Nam Phương Hoàng hậu. Ban đầu, đây là dinh thự nghỉ dưỡng của gia đình ông, sau đó được tặng lại cho con gái như một món quà đặc biệt khi bà kết hôn với vua Bảo Đại.
Công trình mang phong cách kiến trúc Pháp cổ điển với các vật liệu cao cấp được nhập từ châu Âu. Tổng thể dinh thự gồm 1 tầng hầm, 1 tầng trệt và 2 tầng lầu, với diện tích sử dụng khoảng 500 m². Kiến trúc của cung nổi bật với những đường nét thanh thoát, bố cục hài hòa, vừa cổ điển vừa hiện đại, phù hợp với cảnh quan đồi núi và rừng thông đặc trưng của Đà Lạt.
Bên trong dinh thự được bố trí khoa học và sang trọng: Tầng hầm dùng để dự trữ rượu, thực phẩm và nước sinh hoạt. Tầng trệt gồm phòng chờ khách, phòng khách, phòng yến tiệc và nhà bếp. Tầng lầu là các phòng ngủ, thư phòng và không gian sinh hoạt của gia đình. Tầng trên cùng trước đây dùng để tổ chức yến tiệc, hiện nay được phục dựng để trưng bày một số cổ vật triều Nguyễn.
Điểm đặc biệt của dinh thự là hệ thống cửa sổ kính màu tinh xảo, trần nhà cao thoáng cùng nhiều lò sưởi riêng trong từng phòng – đặc trưng của kiến trúc châu Âu tại Đà Lạt thời bấy giờ. Nội thất sử dụng nhiều vật liệu quý như gỗ, đá hoa cương, nhung và gấm, tạo nên không gian vừa ấm cúng vừa sang trọng.
Không gian lưu giữ ký ức hoàng gia: Ngày nay, Bảo tàng Lâm Đồng đã phục dựng một phần không gian dinh thự và đưa vào phục vụ tham quan. Tại đây, du khách có thể chiêm ngưỡng nhiều hiện vật, hình ảnh và tư liệu quý liên quan đến cuộc sống của gia đình Hoàng hậu Nam Phương và vua Bảo Đại.
Một số hiện vật tiêu biểu gồm: Bộ ly mạ bạc, ly thủy tinh có niên hiệu Bảo Đại. Hộp đựng xì gà, bộ đèn cồn hâm thức ăn. Chén rửa tay bằng bạc và đồng. Những bức thư Hoàng hậu Nam Phương gửi từ Pháp cho vua Bảo Đại. Hình ảnh về 5 người con của hai người. Những kỷ vật này giúp tái hiện phần nào cuộc sống của gia đình hoàng tộc Việt Nam trong thập niên 1930.
Cuộc đời của vị Hoàng hậu cuối cùng
Hoàng hậu Nam Phương tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan, sinh năm 1914 tại Gò Công (Tiền Giang). Năm 1934, bà kết hôn với vua Bảo Đại tại Điện Kiến Trung (Huế) và ngay sau đó được tấn phong Hoàng hậu với tước hiệu Nam Phương, nghĩa là “hương thơm phương Nam”. Đây là trường hợp đặc biệt trong lịch sử triều Nguyễn, bởi các đời vua trước đó, vợ vua chỉ được phong Vương phi và chỉ sau khi qua đời mới được truy phong Hoàng hậu.
Trong thời gian chung sống với vua Bảo Đại, bà sinh 5 người con gồm: Thái tử Bảo Long. Công chúa Phương Mai. Công chúa Phương Liên. Công chúa Phương Dung, Hoàng tử Bảo Thăng.
Không chỉ nổi tiếng bởi nhan sắc và học thức, Nam Phương Hoàng hậu còn được người đời kính trọng bởi đức hạnh, lối sống giản dị và tinh thần trách nhiệm với đất nước.
Năm 1947, bà đưa các con sang Pháp sinh sống và sống khá lặng lẽ tại miền Bắc nước Pháp. Năm 1963, bà qua đời ở tuổi 49 sau một cơn bệnh đột ngột. Tang lễ của bà diễn ra giản dị, khép lại cuộc đời nhiều thăng trầm của vị hoàng hậu cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam.
Điểm đến văn hóa – lịch sử của Đà Lạt
Hiện nay, Cung Nam Phương Hoàng hậu do Bảo tàng Lâm Đồng quản lý và bảo tồn. Công trình nằm tại số 4 đường Hùng Vương, phường Xuân Hương – Đà Lạt và mở cửa đón khách tham quan: Buổi sáng: 7h30 – 11h30. Buổi chiều: 13h30 – 17h. Mỗi năm nơi đây đón khoảng 50.000 lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan và tìm hiểu.
Ẩn mình giữa những hàng thông xanh và khu vườn yên tĩnh, cung Nam Phương Hoàng hậu không chỉ là một di tích kiến trúc đẹp, mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện về cuộc đời của vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn. Đến đây, du khách có thể cảm nhận rõ nét dấu ấn lịch sử, sự giao thoa văn hóa Đông – Tây và một phần ký ức của Đà Lạt trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.
Ngày nay, Cung Nam Phương Hoàng hậu trở thành điểm tham quan đặc sắc của Đà Lạt. Không quá lộng lẫy hay hoành tráng, nơi đây hấp dẫn du khách bởi bầu không khí trầm mặc, cổ kính và những câu chuyện lịch sử được lưu giữ qua từng căn phòng.
Giữa rừng thông xanh và không gian yên tĩnh, ngôi dinh thự như một lát cắt của thời gian – nơi du khách có thể chậm lại, lắng nghe những câu chuyện về hoàng gia triều Nguyễn và cảm nhận một Đà Lạt rất khác: Cổ kính, sâu lắng và đầy ký ức.
Hoàng Phương
