Liên kết danh tính để hạn chế rủi ro giao dịch trực tuyến
Một tài khoản giao dịch trực tuyến bị chiếm quyền có thể kéo theo nhiều hệ lụy, từ mất tiền trong tài khoản ngân hàng đến bị lợi dụng để thực hiện giao dịch chứng khoán, thanh toán hoặc mua bán hàng hóa. Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, xác định chính xác chủ thể tham gia giao dịch trở thành yêu cầu quan trọng đối với hệ sinh thái kinh tế số.
Tại phiên thảo luận ở Quốc hội ngày 4/11 về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết dự thảo quy định các tài khoản giao dịch điện tử thuộc lĩnh vực có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản với danh tính điện tử đó.
Phạm vi dự kiến bao gồm ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, bưu chính, thương mại điện tử, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa và một số dịch vụ trực tuyến khác. Quy định này được kỳ vọng tạo cơ sở xác thực thống nhất, góp phần hạn chế tình trạng sử dụng thông tin giả, danh tính bị đánh cắp để mở hoặc điều khiển tài khoản giao dịch.
Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế không chỉ phụ thuộc vào việc kết nối dữ liệu mà còn nằm ở khả năng ngăn chặn các phương thức vượt qua xác thực. Đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ) cho rằng dự thảo cần bổ sung hành vi thu thập, sử dụng, tiết lộ trái phép cả yếu tố xác thực điện tử. Bởi trên thực tế, dữ liệu khuôn mặt, giọng nói hay mã OTP có thể bị thu thập, mua bán để phục vụ hành vi chiếm đoạt tài khoản.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định cấm sản xuất, phát tán, mua bán công cụ, phần mềm và thiết bị dùng để giả mạo sinh trắc học hoặc vô hiệu hóa quy trình xác thực. Các hình thức như camera ảo, công nghệ Deepfake có thể bị lợi dụng để vượt qua bước nhận diện của ngân hàng và ví điện tử.
Bảo vệ dữ liệu phải song hành với mở rộng kết nối
Càng nhiều tài khoản và dịch vụ được liên kết với danh tính điện tử, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân càng trở nên quan trọng. Nếu thiếu giới hạn về mục đích và phạm vi khai thác, việc kết nối có thể làm gia tăng nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc sử dụng dữ liệu vượt quá nhu cầu cần thiết.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Huế) đề nghị dự thảo làm rõ nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, xác định mục đích, nguồn dữ liệu và trách nhiệm của đơn vị thực hiện. Việc chia sẻ thông tin cần giới hạn theo nhu cầu, có căn cứ pháp luật hoặc sự đồng ý hợp lệ của chủ thể.
Đáng chú ý, đại biểu đề xuất mọi hoạt động truy cập, khai thác và chia sẻ dữ liệu phải được ghi nhật ký, thể hiện người truy cập, thời điểm, mục đích và phạm vi thông tin được tiếp cận. Người dân cần có khả năng tra cứu lịch sử khai thác dữ liệu của mình, đồng thời được thông báo và hỗ trợ xử lý khi phát hiện sai lệch hoặc truy cập trái phép.
Đối với những tình huống danh tính điện tử bị chiếm quyền điều khiển, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm kiến nghị bổ sung cơ chế tạm dừng hiệu lực khẩn cấp. Theo đó, hệ thống hoặc lực lượng chuyên trách có thể kịp thời phong tỏa, tạm dừng danh tính điện tử khi phát hiện dấu hiệu bị lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm, thay vì chờ hoàn tất quy trình hành chính thông thường.
Giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết dự thảo đã thiết kế các lớp bảo vệ quyền riêng tư, trong đó có nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, yêu cầu sự đồng ý của chủ thể, không đồng bộ nội dung giao dịch và không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Việc xử lý dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh, xác thực điện tử tiếp tục tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu quy định chi tiết về thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu. Đây là yêu cầu cần thiết để việc liên kết danh tính điện tử không trở thành cơ chế mở rộng quyền truy cập thông tin thiếu kiểm soát.
Khi giao dịch trực tuyến ngày càng phổ biến, một hệ thống xác thực an toàn cần đồng thời giải quyết hai vấn đề: xác định đúng người thực hiện giao dịch và bảo đảm dữ liệu của người đó không bị sử dụng sai mục đích. Đây sẽ là nền tảng để củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với các dịch vụ số.
Minh Thành (t/h)
