Hà Nội đang bước vào giai đoạn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp song song với việc triển khai Luật Thủ đô mới. Trong guồng quay đó, thành phố xác định đội ngũ trưởng thôn và tổ trưởng tổ dân phố tiếp tục là lực lượng nòng cốt trực tiếp thực thi hàng loạt nhiệm vụ tại cộng đồng dân cư. Họ đóng vai trò như nhịp cầu nối vững chắc gắn kết chính quyền cấp xã với đông đảo tầng lớp nhân dân.
Để đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã xây dựng dự thảo nghị quyết mới nhằm chuẩn hóa tổ chức và hoạt động của mạng lưới này. Mục tiêu cốt lõi là cụ thể hóa Luật Thủ đô và xây dựng một cơ sở pháp lý thống nhất, phù hợp với tiến trình chuyển đổi số mạnh mẽ của thành phố.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất của bản dự thảo nằm ở việc nâng cao mặt bằng tiêu chuẩn đối với người đảm nhiệm trọng trách ở cơ sở. Ứng viên phải là công dân Việt Nam thường trú trên địa bàn, có đủ sức khỏe, từ 21 tuổi trở lên và ưu tiên nhóm người đang trong độ tuổi lao động. Bên cạnh yêu cầu bắt buộc về phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu chấp hành pháp luật và được cộng đồng tín nhiệm, yếu tố trình độ đã được siết chặt mạnh mẽ hơn so với trước đây.
Theo quy định mới, người giữ chức danh này đòi hỏi phải tốt nghiệp phổ thông và sở hữu bằng cấp chuyên môn từ bậc trung cấp trở lên. Riêng đối với các khu vực miền núi có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ linh hoạt xem xét mức tiêu chuẩn thấp hơn cho từng trường hợp cụ thể.
Không dừng lại ở bằng cấp, người đắc cử phải chứng minh được năng lực dân vận, kỹ năng tổ chức các hoạt động cộng đồng và khả năng hòa giải những tình huống phát sinh ngay tại cơ sở. Đặc biệt, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng thuần thục các phần mềm quản lý điện tử đã trở thành một tiêu chí thiết yếu để phục vụ công việc. Nhiệm kỳ hoạt động của vị trí này được ấn định là 5 năm. Trong những tình huống đặc biệt như thiên tai, dịch bệnh hoặc cần thời gian tổ chức lại địa bàn, chính quyền cấp xã mới được phép kéo dài nhiệm kỳ nhưng khoảng thời gian gia hạn không được vượt quá 6 tháng.
Nhằm bảo đảm tính dân chủ và công khai tuyệt đối, quy trình chuẩn bị bầu cử được thiết kế qua nhiều khâu rà soát vô cùng chặt chẽ. Chậm nhất 25 ngày trước thời điểm diễn ra bầu cử, Ủy ban nhân dân cấp xã phải chính thức công bố lịch trình tổ chức. Sau đó, Ban Công tác Mặt trận sẽ chịu trách nhiệm tổ chức hội nghị để lên danh sách dự kiến gồm một đến hai ứng viên và báo cáo chi bộ Đảng để tạo sự thống nhất.
Bước tiếp theo, một cuộc họp đại diện các hộ gia đình sẽ được mở ra để tiến hành hiệp thương và lấy ý kiến rộng rãi. Tại diễn đàn này, người dân hoàn toàn có quyền tự ứng cử hoặc giới thiệu thêm những nhân tố mới có đủ năng lực. Chậm nhất 10 ngày trước ngày bỏ phiếu, chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ thành lập tổ bầu cử và công khai thành phần cử tri tham gia. Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu các thông báo quan trọng phải được truyền tải đến người dân bằng nhiều hình thức phù hợp, trong đó ưu tiên sử dụng các nền tảng mạng xã hội hoạt động hợp pháp do chính cộng đồng dân cư thiết lập.
Để hội nghị bầu cử đủ điều kiện tiến hành, tỷ lệ đại diện hộ gia đình tham dự bắt buộc phải vượt mốc 50 phần trăm. Việc lựa chọn người trúng cử có thể được thực hiện thông qua hình thức giơ tay biểu quyết hoặc bỏ phiếu kín tùy theo sự thống nhất của hội nghị. Nếu tiến hành bỏ phiếu kín, phiếu bầu phải do chính quyền cấp xã chuẩn bị và đóng dấu xác nhận hợp lệ.
Quá trình kiểm phiếu sẽ diễn ra công khai ngay tại khu vực bỏ phiếu dưới sự giám sát trực tiếp của đại diện người dân không tham gia ứng cử. Khúc chiết hơn cả, người giành chiến thắng cuối cùng bắt buộc phải đạt được trên 50 phần trăm số phiếu bầu hợp lệ tính trên tổng số lượng đại diện hộ gia đình của toàn thôn hoặc tổ dân phố. Người trúng cử sẽ phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, trước pháp luật và trước toàn thể nhân dân về mọi kết quả hoạt động trên địa bàn được giao phó.
Tâm An
