Hoạt động XNK trên địa bàn Quảng Ninh đang tăng trưởng mạnh cả về số lượng doanh nghiệp, kim ngạch và nguồn thu ngân sách. Trong 8 tháng năm 2026, đã có hơn 3.000 doanh nghiệp làm thủ tục hải quan qua địa bàn, tăng 35,7% so cùng kỳ năm 2025; kim ngạch XNK đạt 17,3 tỷ USD, tăng 31,6%; thu NSNN đạt 11.605 tỷ đồng, tăng 5,6%.
Đà tăng trưởng này đồng thời làm gia tăng khối lượng công việc và yêu cầu quản lý đối với Chi cục Hải quan khu vực VIII, nhất là trên địa bàn có nhiều cửa khẩu, cảng biển và khu công nghiệp tham gia vào chuỗi lưu chuyển hàng hóa. Trong điều kiện đó, phương thức xử lý phân tán bộc lộ những hạn chế về tính thống nhất, chuyên sâu và khả năng khai thác dữ liệu, đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình quản lý.
Trước thực tế đó, thông quan tập trung được xác định là giải pháp quan trọng, nhằm chuẩn hóa quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ. Theo mô hình này, việc xử lý hồ sơ được tập trung tại một đầu mối chuyên trách, trong khi các đơn vị hải quan cửa khẩu thực hiện giám sát, kiểm tra thực tế hàng hóa và quản lý hàng hóa chịu sự giám sát. Cách tổ chức này giúp tách bạch các khâu nghiệp vụ, phát huy tính chuyên sâu của công chức, thống nhất xử lý dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản lý hải quan.
Tại Chi cục Hải quan khu vực VIII, công tác chuẩn bị đang được triển khai đồng bộ, trọng tâm là hoàn thiện phương án tổ chức và quy trình phối hợp phù hợp với mô hình thông quan tập trung. Chi cục đang rà soát quy trình xử lý hàng hóa XNK, quá cảnh và các loại hình hải quan, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa Đội Thông quan tập trung với các đơn vị cửa khẩu và bộ phận nghiệp vụ. Những hồ sơ, vụ việc tồn đọng trước thời điểm chuyển đổi cũng được rà soát để bảo đảm quá trình chuyển tiếp không phát sinh khoảng trống trong quản lý.
Cùng với tổ chức bộ máy, chất lượng nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt. Công chức hải quan cần đáp ứng đồng thời yêu cầu về nghiệp vụ, pháp luật và năng lực khai thác, phân tích dữ liệu trên môi trường số. Chi cục đã tăng cường tập huấn, trao đổi nghiệp vụ và tiếp cận phương thức tổ chức mới, từng bước chuẩn bị đội ngũ đáp ứng yêu cầu quản lý dựa trên dữ liệu.
Công tác số hóa chứng từ cũng được đẩy mạnh nhằm tạo nền tảng cho việc trao đổi, xử lý dữ liệu điện tử giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp. Chi cục phối hợp với đơn vị tư vấn triển khai lộ trình số hóa theo quy định, chuẩn hóa định dạng dữ liệu và từng bước kiểm tra khả năng đáp ứng của hệ thống, qua đó tạo tiền đề để mô hình thông quan tập trung vận hành ổn định khi được triển khai rộng hơn.
Quá trình chuyển đổi cũng cần sự chủ động từ phía doanh nghiệp. Chi cục Hải quan khu vực VIII đã tổ chức các hội nghị trao đổi, thông tin về định hướng và lộ trình triển khai, giúp doanh nghiệp chuẩn bị về nhân lực, quy trình nội bộ và hệ thống công nghệ, hạn chế phát sinh vướng mắc khi phương thức thông quan mới được áp dụng.
Từ việc chuẩn hóa quy trình, đến nâng cao năng lực nhân lực và số hóa dữ liệu, Chi cục Hải quan khu vực VIII đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết cho phương thức quản lý tập trung, thống nhất và chuyên sâu hơn. Đây không chỉ là sự thay đổi về cách tổ chức xử lý hồ sơ, mà còn là bước chuyển quan trọng hướng tới mô hình quản lý hải quan hiện đại, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động XNK.
Trần Trang (t/h)
