Tại tỉnh Lâm Đồng, cây chè có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, cho thu hoạch búp nhiều lứa trong năm, thích nghi rộng với điều kiện đất đai, khí hậu, đặc biệt là vùng đồi núi. Sản phẩm chè có thị trường tiêu thụ ổn định, phục vụ cả nhu cầu trong nước và xuất khẩu, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của địa phương.
Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, việc chuyển đổi sang sản xuất chè theo hướng hữu cơ, gắn với liên kết chuỗi giá trị được xác định là hướng đi phù hợp, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và phát triển ngành chè theo hướng bền vững.
Từ thực tiễn đó, năm 2023, Dự án Khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình sản xuất chè hữu cơ, liên kết theo chuỗi giá trị tại tỉnh Lâm Đồng” đã được Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bảo Lâm (cũ) triển khai tại xã Lộc Quảng. Dự án tập trung xây dựng quy trình sản xuất chè hữu cơ, bảo đảm sản phẩm an toàn, không tồn dư hóa chất độc hại, có khả năng truy xuất nguồn gốc; đồng thời hình thành mô hình liên kết sản xuất – sơ chế – bảo quản – tiêu thụ theo chuỗi giá trị.
Mô hình được triển khai với quy mô 10 ha chè chất lượng cao (giống Tứ Quý), có sự tham gia của 10 hộ dân. Trong quá trình chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang canh tác hữu cơ, mặc dù tốc độ sinh trưởng của cây chè chậm hơn, năng suất ban đầu giảm do chỉ sử dụng phân hữu cơ vi sinh và phân chuồng ủ hoai, song chất lượng sản phẩm chè được nâng cao rõ rệt.
Sau gần 2 năm thực hiện, các hộ tham gia mô hình đã được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật canh tác chè hữu cơ theo đúng quy trình. Hệ sinh thái vườn chè từng bước được cải thiện; đất canh tác có độ tơi xốp cao hơn, hàm lượng chất hữu cơ tăng, hệ vi sinh vật đất phát triển, góp phần nâng cao sức đề kháng cho cây chè, hạn chế sâu bệnh hại. Việc sử dụng các chế phẩm sinh học trong phòng trừ sâu bệnh đã góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng. 
Qua theo dõi thực tế cho thấy, các đối tượng sâu bệnh hại chè như rầy xanh, bọ cánh tơ, bọ xít muỗi, bệnh phồng lá, bệnh chấm xám… vẫn xuất hiện, nhất là trong mùa mưa. Tuy nhiên, nhờ áp dụng các biện pháp phòng trừ sinh học, mức độ gây hại được kiểm soát, không ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của cây chè.
Hiện nay, sản phẩm chè hữu cơ từ mô hình đã được các doanh nghiệp trên địa bàn thu mua với giá cao hơn so với chè sản xuất theo phương thức truyền thống. Giá chè búp tươi bình quân đạt khoảng 28.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 2.000 đồng/kg so với sản xuất truyền thống. Các hộ tham gia mô hình không phải tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật hóa học, điều kiện sản xuất an toàn hơn, góp phần tạo sự yên tâm và khuyến khích người dân chuyển đổi sang sản xuất chè hữu cơ.
Trong quá trình triển khai, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã cử cán bộ kỹ thuật phối hợp với địa phương và các tổ hợp tác sản xuất chè hữu cơ để hỗ trợ vật tư, hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, giám sát nội bộ, tư vấn kỹ thuật chăm sóc cây chè theo tiêu chuẩn hữu cơ; đồng thời tổ chức đánh giá, hướng dẫn cấp chứng nhận sản xuất chè hữu cơ dựa trên bốn nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ gồm: sức khỏe, sinh thái, công bằng và cẩn trọng.
Kết quả bước đầu cho thấy, mô hình sản xuất chè hữu cơ gắn với liên kết theo chuỗi giá trị đã mang lại hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng chè, thay đổi tập quán canh tác theo hướng an toàn, bền vững. Đây là cơ sở quan trọng để xem xét nhân rộng mô hình, hình thành vùng nguyên liệu chè hữu cơ chất lượng cao trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho chế biến, phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu, góp phần phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.
Hoàng Phương
