Từ những chuyến hàng tiểu ngạch đến thị trường tiêu dùng rộng lớn
Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ việc vi phạm liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng hơn 36% so với cùng kỳ năm trước. Riêng các vụ việc liên quan đến hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng tới 75,02%.
Những con số trên phản ánh thực trạng đáng lo ngại khi hoạt động buôn lậu và vận chuyển hàng giả vẫn diễn biến phức tạp trên nhiều tuyến biên giới trọng điểm. Tại các địa phương như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, Tây Ninh hay An Giang, các đối tượng tiếp tục lợi dụng đường mòn, lối mở, cư dân biên giới và những sơ hở trong quá trình vận chuyển hàng hóa để đưa các mặt hàng vi phạm vào nội địa.
Điều đáng nói là quá trình đưa hàng giả vào thị trường hiện nay không còn diễn ra theo những phương thức thô sơ như trước, chỉ cần tìm kiếm trên mạng xã hội hoặc các hội nhóm kinh doanh trực tuyến, người mua dễ dàng tiếp cận các đầu mối cung cấp hàng nhái nhiều thương hiệu nổi tiếng.
Trong vai người có nhu cầu kinh doanh, phóng viên đã tiếp cận được một người chuyên buôn bán giày dép giả mạo thương hiệu. Người này cho biết, việc đặt hàng rất đơn giản, khách có thể trực tiếp lựa chọn mẫu mã, chất lượng sản phẩm và mức giá tương ứng. Thậm chí, những mặt hàng được quảng cáo là hàng cao cấp, “1:1 như thật” vẫn có thể được đặt sản xuất theo yêu cầu.
Không chỉ dễ dàng ở khâu sản xuất, việc vận chuyển cũng được tổ chức bài bản. Khi tiếp tục tìm kiếm đơn vị đưa hàng từ bên kia biên giới về Việt Nam, chỉ trong thời gian ngắn, phóng viên đã liên hệ được với một đầu mối nhận vận chuyển hàng theo đường tiểu ngạch. Người này tự tin giới thiệu có thể kết nối với các cơ sở sản xuất và đảm nhận toàn bộ quá trình đưa hàng về nội địa.
Từ quần áo, giày dép, túi xách đến các loại phụ kiện giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng đều được các đối tượng vận chuyển vào nội địa. Sau khi vào nội địa, hàng hóa nhanh chóng được phân phối qua các kênh bán lẻ hoặc đưa lên môi trường mạng để tiếp cận người mua trên phạm vi rộng.
Một thực tế dễ nhận thấy hiện nay là các sản phẩm giả mạo thương hiệu không còn xuất hiện công khai như trước, thay vào đó, người bán sử dụng nhiều thủ thuật như che logo, viết tắt tên thương hiệu hoặc chỉ giới thiệu sản phẩm qua tin nhắn riêng nhằm tránh sự kiểm tra của các nền tảng và cơ quan chức năng. Tuy nhiên, người mua vẫn dễ dàng hiểu đó là sản phẩm đang giả mạo thương hiệu nào.
Tâm lý sính hàng hiệu giá rẻ đang nuôi dưỡng thị trường hàng giả
Trong quá trình tìm hiểu, không ít người mua thừa nhận họ biết rõ sản phẩm mình sử dụng không phải hàng chính hãng, tuy nhiên, mức giá chỉ bằng một phần rất nhỏ so với hàng thật khiến nhiều người sẵn sàng chấp nhận.
Một người tiêu dùng cho rằng, chỉ cần bỏ ra khoảng một phần mười giá trị hàng chính hãng là đã có thể sở hữu sản phẩm mang kiểu dáng và mẫu mã tương tự. Với họ, đây đơn giản là sở thích cá nhân và chưa từng nghĩ việc sử dụng hàng giả có thể gây ra những hệ lụy lớn hơn. Chính tâm lý này đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các đối tượng sản xuất và kinh doanh hàng giả.
Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số, hoạt động mua bán chuyển dịch mạnh sang môi trường mạng khiến việc phát hiện và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, trong khi người tiêu dùng rất khó phân biệt đâu là hàng thật, đâu là hàng giả.
Bên cạnh đó, nhiều trường hợp dù biết sản phẩm là hàng giả nhưng vẫn không tố giác, vô hình trung tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm tiếp tục tồn tại. 
Ở góc độ quản lý thị trường, ông Trương Đình Minh, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 14, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội cho rằng, tâm lý thích sử dụng các nhãn hiệu nổi tiếng nhưng muốn mua với giá rẻ là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến tình trạng kinh doanh hàng giả kéo dài.
Thực tế cho thấy, hậu quả của hàng giả không chỉ dừng lại ở việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, người tiêu dùng có thể phải sử dụng các sản phẩm kém chất lượng, không bảo đảm an toàn. Các doanh nghiệp làm ăn chân chính bị thiệt hại về doanh thu, hình ảnh và uy tín thương hiệu, xa hơn, môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế cũng bị ảnh hưởng.
Đáng chú ý, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu, tình trạng hàng giả kéo dài còn có thể tạo ra những hệ lụy lớn hơn đối với hoạt động xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài.
Nguy cơ này càng trở nên hiện hữu khi Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã khởi xướng điều tra về sở hữu trí tuệ theo Mục 301. Nếu hoạt động buôn bán hàng giả, hàng nhái trên các nền tảng thương mại điện tử không được kiểm soát hiệu quả, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có thể phải đối mặt với các rào cản thương mại mới trong tương lai.
Trước diễn biến phức tạp của tình trạng buôn lậu và hàng giả, các lực lượng chức năng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm ngăn chặn từ gốc các đường dây vi phạm.
Tại TP Hồ Chí Minh, trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng thuộc Ban Chỉ đạo 389 thành phố đã kiểm tra hơn 15.400 vụ việc, phát hiện hàng trăm vụ hàng cấm, hàng nhập lậu cùng hơn 1.200 vụ hàng giả. Nhiều vụ việc đã bị khởi tố hình sự, góp phần răn đe các đối tượng vi phạm.
Ở khu vực cảng biển, Hải quan khu vực II đã tăng cường ứng dụng công nghệ soi chiếu container, quản lý rủi ro và kiểm tra chuyên đề. Chỉ trong vòng 6 tháng, đơn vị đã phát hiện 3.347 vụ vi phạm với tổng trị giá hàng hóa vi phạm hơn 4.137 tỷ đồng.
Nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng đã được phát hiện kịp thời. Tại cảng Cát Lái, lực lượng chức năng phát hiện hơn 9.300 sản phẩm ổ bi, ổ đũa và thân ổ giả mạo các nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam. Nhiều lô hàng đồ chơi, linh kiện và phụ tùng giả mạo thương hiệu quốc tế cũng bị ngăn chặn trước khi đưa ra thị trường.
Tại tuyến biên giới Tây Nam, đặc biệt là khu vực Đồng Tháp, lực lượng hải quan, biên phòng và công an duy trì kiểm soát chặt chẽ trên cả đường bộ lẫn đường thủy, nhiều vụ vận chuyển hàng lậu qua kênh rạch, đường mòn đã bị phát hiện và xử lý.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan chức năng, mặt trận phức tạp nhất hiện nay lại nằm trên không gian mạng. Các đối tượng lợi dụng Facebook, TikTok, Shopee, Telegram và hoạt động livestream để tiêu thụ hàng giả với quy mô ngày càng lớn. Nhiều trường hợp thuê căn hộ chung cư hoặc nhà dân làm kho chứa hàng, giao dịch hoàn toàn trực tuyến và sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ nhằm che giấu danh tính.
Đáng lo ngại hơn, đã xuất hiện tình trạng sử dụng công nghệ AI, Deepfake để cắt ghép hình ảnh bác sĩ, chuyên gia và người nổi tiếng nhằm quảng cáo sai sự thật cho mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Những đường đi bí mật của hàng giả từ biên giới vào thị trường nội địa đang dần được bóc gỡ bằng sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng. Thế nhưng, để cuộc chiến này thực sự hiệu quả, cần nhiều hơn những vụ bắt giữ hay xử phạt, điều quan trọng là xây dựng ý thức tiêu dùng văn minh, nói không với hàng giả, hàng nhái ngay từ phía người mua, bởi chỉ khi thị trường không còn nhu cầu, những đường dây đưa hàng giả từ biên giới đến tay người tiêu dùng mới thực sự bị chặn đứng.
Thiên Trường
