Từ làm giả sản phẩm đến giả cả hệ sinh thái bán hàng
Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã thay đổi mạnh mẽ thói quen tiêu dùng của người dân. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng triệu sản phẩm được rao bán trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các phiên livestream. Tuy nhiên, chính sự thuận tiện này cũng đang bị các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả triệt để lợi dụng.
Nếu như trước đây, hàng giả chủ yếu được tiêu thụ qua các chợ đầu mối, cửa hàng nhỏ lẻ hoặc các tuyến vận chuyển truyền thống thì nay, các đối tượng đã chuyển sang khai thác không gian số như một "mặt trận" mới. Không chỉ làm giả sản phẩm, chúng còn xây dựng cả một hệ sinh thái bán hàng trực tuyến với nhiều lớp "vỏ bọc" nhằm qua mặt người tiêu dùng và cơ quan chức năng.
Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ việc buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó có 5.723 vụ hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tăng tới 75%, cho thấy tình trạng xâm phạm thương hiệu đang diễn biến ngày càng phức tạp trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh.
Không còn sử dụng những phương thức đơn giản như trước, các đối tượng hiện nay liên tục thay đổi thủ đoạn để thích nghi với môi trường thương mại điện tử.
Một trong những chiêu thức phổ biến là "bẻ lái từ khóa". Thay vì sử dụng đúng tên thương hiệu đã được bảo hộ, nhiều gian hàng cố tình thay đổi một vài ký tự, thêm dấu cách, viết tắt hoặc sử dụng những từ ngữ dễ gây liên tưởng nhằm tránh hệ thống kiểm duyệt tự động của các sàn thương mại điện tử. Người mua vẫn có thể nhận diện sản phẩm qua hình ảnh, bao bì hoặc phần mô tả, trong khi hệ thống quét của nền tảng lại khó xác định đây là hành vi xâm phạm nhãn hiệu.
Cùng với đó là hình thức "hợp pháp hóa" hàng giả thông qua các cụm từ như "hàng chiết", "tester", "hàng xách tay", "hàng nội địa" hay "Shopee trợ giá". Đánh vào tâm lý muốn sở hữu hàng hiệu với giá thấp của một bộ phận người tiêu dùng, các đối tượng đưa ra mức giá chỉ bằng một phần rất nhỏ so với hàng chính hãng, kết hợp hình ảnh bắt mắt và những lời quảng cáo hấp dẫn để tạo lòng tin.
Đáng chú ý, livestream đang trở thành "công cụ" tiêu thụ hàng giả với tốc độ cao. Thay vì duy trì một cửa hàng cố định, nhiều đối tượng thuê người dẫn bán hàng, tổ chức các phiên phát trực tiếp trên Facebook, TikTok hoặc kết nối với gian hàng trên sàn thương mại điện tử. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn đơn hàng có thể được chốt. Sau mỗi phiên livestream, tài khoản hoặc đường dẫn bán hàng nhanh chóng được thay đổi, khiến việc thu thập chứng cứ gặp nhiều khó khăn.
Song song với đó là thủ đoạn xây dựng "gian hàng ảo" và "kho hàng ảo". Địa chỉ đăng ký kinh doanh hoặc kho chứa hàng trên sàn chỉ mang tính hình thức, trong khi hàng hóa được lưu giữ tại nhiều địa điểm khác nhau hoặc liên tục di chuyển qua các đơn vị vận chuyển trung gian. Điều này khiến công tác hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Bóc trần một "hệ sinh thái" hàng giả trên Shopee
Những thủ đoạn trên không còn là cảnh báo mang tính lý thuyết mà đã được phản ánh rõ qua chuyên án do Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá và công bố ngày 22/7/2026.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố 12 bị can về tội "Sản xuất, buôn bán hàng giả" và 1 bị can về tội "Trốn thuế", liên quan đến các đường dây sản xuất, buôn bán nước hoa giả mang nhiều thương hiệu nổi tiếng thế giới như CHANEL, GUCCI, DIOR... được bảo hộ tại Việt Nam.
Điểm đáng chú ý của chuyên án không chỉ nằm ở số lượng đối tượng bị khởi tố mà còn ở phương thức hoạt động mang đậm dấu ấn của tội phạm công nghệ.
Qua quá trình điều tra, lực lượng chức năng xác định các đối tượng đã lợi dụng quy trình đăng ký gian hàng trực tuyến còn nhiều kẽ hở để lập hàng loạt tài khoản bán hàng với thông tin giả. Sau đó, chúng sử dụng các kỹ thuật tối ưu hiển thị, chạy quảng cáo và vận hành gian hàng trên Shopee, kết hợp Facebook và các nền tảng mạng xã hội để đưa sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng.
Đặc biệt, để đánh trúng tâm lý sính hàng hiệu nhưng khả năng chi trả hạn chế của nhiều người, các đối tượng gắn cho sản phẩm những cụm từ như "hàng xách tay", "hàng chiết", "Shopee trợ giá", đồng thời niêm yết mức giá chỉ bằng một phần rất nhỏ so với sản phẩm chính hãng.
Không dừng ở khâu bán hàng, cơ quan điều tra còn bóc gỡ cả một chuỗi sản xuất khép kín. Hương liệu được nhập khẩu, pha trộn với cồn và nước cất, sau đó sang chiết vào các chai 10ml, in nhãn giả của nhiều thương hiệu nước hoa nổi tiếng rồi đưa lên sàn thương mại điện tử tiêu thụ. Nhóm đối tượng còn thuê người thiết kế, quảng cáo và trực tiếp vận hành các gian hàng trên Shopee nhằm tối ưu khả năng tiếp cận khách hàng.
Kết quả khám xét đồng loạt tại nhiều địa điểm ở Thanh Hóa, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 650 chai nước hoa thành phẩm, hơn 1.500 lọ nước hoa chiết giả, hơn 620 lít dung dịch nước hoa và hương liệu, cùng nhiều phương tiện, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả.
Đáng chú ý, chỉ riêng nhóm đối tượng tổ chức sản xuất và bán nước hoa chiết giả trên Shopee trong giai đoạn từ tháng 5/2025 đến tháng 3/2026 đã thu lợi bất chính gần 500 triệu đồng. Con số này cho thấy lợi nhuận từ hàng giả trên môi trường số đủ lớn để hình thành các đường dây hoạt động chuyên nghiệp, có sự phân công từ nhập nguyên liệu, sản xuất, thiết kế bao bì, vận hành gian hàng, quảng cáo đến livestream và phân phối.
Qua Chuyên án, cũng thấy một thực tế đáng lo ngại: Hàng giả trên thương mại điện tử không còn là hoạt động nhỏ lẻ của một vài cá nhân mà đã phát triển thành các chuỗi liên kết nhiều tầng, tận dụng triệt để những lợi thế của nền tảng số để mở rộng thị trường và che giấu hành vi vi phạm.
Khi hàng giả bào mòn giá trị thương hiệu Việt
Những đường dây hàng giả hoạt động theo mô hình "doanh nghiệp số" không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra những hệ lụy lâu dài đối với cộng đồng doanh nghiệp. Khi một sản phẩm giả xuất hiện trên sàn thương mại điện tử với hình ảnh, nhãn mác và lời quảng cáo gần giống hàng thật, người tiêu dùng rất khó nhận biết nếu chỉ quan sát qua màn hình điện thoại.
Chỉ cần một lần mua phải sản phẩm kém chất lượng, sự nghi ngờ thường không dừng lại ở gian hàng vi phạm mà nhanh chóng lan sang chính thương hiệu bị làm giả. Niềm tin của khách hàng vì thế bị bào mòn, trong khi doanh nghiệp chân chính phải mất nhiều năm để xây dựng uy tín nhưng chỉ cần một vài phản hồi tiêu cực trên môi trường số cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu.
Không chỉ mất khách hàng, doanh nghiệp còn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh thiếu công bằng. Trong khi các doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm, kiểm định chất lượng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và xây dựng hệ thống phân phối chính hãng, các đối tượng sản xuất hàng giả gần như không phải gánh chịu những chi phí này. Nhờ đó, chúng có thể bán sản phẩm với giá thấp hơn rất nhiều, tạo ra lợi thế cạnh tranh bất hợp pháp và làm méo mó thị trường.
Chi phí bảo vệ thương hiệu cũng ngày càng gia tăng. Nhiều doanh nghiệp phải thành lập bộ phận chuyên giám sát môi trường số, thuê đơn vị theo dõi vi phạm sở hữu trí tuệ, đầu tư phần mềm quét gian hàng giả mạo, phối hợp với các sàn thương mại điện tử để yêu cầu gỡ bỏ sản phẩm vi phạm, đồng thời theo đuổi các vụ việc dân sự hoặc hình sự kéo dài. Đây là những khoản chi phí không tạo ra giá trị gia tăng nhưng doanh nghiệp buộc phải bỏ ra để bảo vệ thành quả đầu tư của mình.
Thực tế cho thấy, quy mô và mức độ nguy hiểm của các đường dây hàng giả ngày càng lớn. Bên cạnh chuyên án nước hoa giả tại Thanh Hóa, cuối tháng 7/2026, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đề nghị mức án 15-18 năm tù đối với Nguyễn Năng Mạnh, bị cáo buộc cầm đầu đường dây sản xuất khoảng 100 tấn thực phẩm chức năng giả. Theo cáo trạng, nhóm bị cáo đã đưa ra thị trường 88 sản phẩm giả, thu gần 540 tỷ đồng, hưởng lợi bất chính khoảng 265 tỷ đồng và che giấu hơn 1.762 tỷ đồng doanh thu. Vụ án tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ chuyên nghiệp và quy mô ngày càng lớn của tội phạm hàng giả.
Hai vụ án lớn ở hai lĩnh vực khác nhau nhưng có điểm chung đáng chú ý là đều tận dụng môi trường số để quảng bá, tiếp cận khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Điều này cho thấy, hàng giả không còn xuất hiện đơn lẻ mà đang hình thành các chuỗi cung ứng khép kín, vận hành theo mô hình kinh doanh hiện đại, có sự phân công chuyên nghiệp từ sản xuất, quảng cáo, bán hàng đến vận chuyển và chăm sóc khách hàng.
Đối với nền kinh tế, hậu quả không chỉ dừng lại ở thiệt hại của từng doanh nghiệp. Hàng giả làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng Việt, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, cản trở quá trình xây dựng thương hiệu quốc gia và làm giảm động lực đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo các nghị quyết của Trung ương, việc để hàng giả lộng hành trên không gian mạng sẽ làm suy giảm hiệu quả của những chính sách này.
Một thực tế đáng quan tâm là nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ - lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế - chưa đủ nguồn lực để tự bảo vệ thương hiệu trên môi trường số. Không ít doanh nghiệp chỉ phát hiện sản phẩm bị làm giả khi khách hàng phản ánh hoặc khi doanh số sụt giảm bất thường. Đến thời điểm đó, thiệt hại về uy tín đã xảy ra và việc xử lý thường kéo dài, tốn kém.
Xây "lá chắn số" để bảo vệ thương hiệu Việt
Thực tiễn đấu tranh với các đường dây hàng giả thời gian qua cho thấy, nếu phương thức vi phạm đã chuyển mạnh lên môi trường số thì công tác quản lý cũng phải thay đổi tương ứng. Kiểm tra tại chợ truyền thống hay kho hàng không còn đủ, mà cần chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự phối hợp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đối với các sàn thương mại điện tử theo hướng nâng cao trách nhiệm của nền tảng trong việc kiểm soát người bán và nguồn gốc hàng hóa. Việc xác thực danh tính (KYC) đối với chủ gian hàng, lưu trữ đầy đủ dữ liệu giao dịch, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện các gian hàng có dấu hiệu bất thường và chia sẻ thông tin với cơ quan chức năng sẽ góp phần hạn chế tình trạng lập nhiều tài khoản ảo để né tránh xử lý.
Thời gian qua, Bộ Công Thương đã phối hợp với các sàn thương mại điện tử tăng cường rà soát, gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm. Đây là tín hiệu tích cực, song để đạt hiệu quả bền vững cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp sở hữu nhãn hiệu và các nền tảng số nhằm phát hiện sớm, xử lý nhanh ngay từ khi sản phẩm vi phạm mới xuất hiện.
Đối với doanh nghiệp, bảo vệ thương hiệu không thể chỉ dừng ở việc đăng ký nhãn hiệu mà cần trở thành một nội dung trong chiến lược chuyển đổi số. Việc xây dựng gian hàng chính hãng, ứng dụng tem điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, công nghệ xác thực sản phẩm, đồng thời thường xuyên theo dõi các nền tảng trực tuyến để phát hiện dấu hiệu xâm phạm sẽ giúp giảm thiểu rủi ro.
Song song với đó, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin, nhận diện sản phẩm chính hãng và cảnh báo sớm các hành vi giả mạo. Trong nhiều vụ án gần đây, sự phối hợp của doanh nghiệp đã góp phần quan trọng giúp lực lượng chức năng nhanh chóng xác định dấu hiệu vi phạm và mở rộng điều tra.
Người tiêu dùng cũng giữ vai trò không thể thay thế trong cuộc chiến chống hàng giả. Việc ưu tiên mua hàng tại các gian hàng chính hãng, kiểm tra thông tin sản phẩm, cảnh giác với những lời quảng cáo "giá siêu rẻ", "xách tay", "hàng chiết" không rõ nguồn gốc và chủ động phản ánh các dấu hiệu bất thường sẽ góp phần thu hẹp "đất sống" của hàng giả trên môi trường số.
Điều đó cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một "lá chắn số" đủ mạnh để bảo vệ thương hiệu Việt. Lá chắn ấy không chỉ được tạo nên từ các quy định pháp luật và sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng chức năng, mà còn từ trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử, sự chủ động của doanh nghiệp và ý thức tiêu dùng của mỗi người dân. Chỉ khi các chủ thể cùng hành động, môi trường kinh doanh trực tuyến mới thực sự minh bạch, tạo điều kiện để thương hiệu Việt phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong tiến trình hội nhập.
Hậu Thạch
