Ngân hàng Nhà nước cho biết, nợ xấu đang tăng cao đột biến trong những tháng đầu năm, thậm chí rất cao. Tuy nhiên, thông tin trên đã không gây bất ngờ cho thị trường tiền tệ, bởi đây chỉ là thời điểm nhà băng công bố con số nợ xấu thực sự được lộ diện rõ ràng, đầy đủ và sát thực.

Cuối tuần qua, phần lớn các ngân hàng đã công bố báo cáo tài chính tính hết tháng 6/2014 đều có những bước tăng mạnh, thậm chí có những thành viên đã vượt 5% - 7%. Gây bất ngờ lớn nhất là một số ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu rất thấp những năm gần đây như Ngân hàng Công thương Việt Nam (Vietinbank), Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) cũng không tránh khỏi xu hướng chung.

Những năm qua, khi mà cả hệ thống gồng mình với nợ xấu tăng, thì VietinBank chỉ nhẹ nhàng dưới 1,5%, thậm chí giảm xuống chỉ còn 0,82% cuối năm 2013. Thế nhưng, đến 30/6/2014, báo cáo tài chính vừa công bố ghi nhận mức tăng đột biến, lên tới 2,53%. Tại Techcombank, đến 30/6/2014, có 198,5 tỷ đồng tiền gửi tại tổ chức tín dụng khác bị rơi vào nợ nhóm 4 và phải chính thức ghi nhận là nợ xấu. Cùng với đó là 625 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết rơi vào nhóm 5 - nợ có khả năng mất vốn.

Sau khi chớm trên 3% cuối 2013, tỷ lệ nợ xấu của Ngân hàng Á châu (ACB) đã tiếp tục tăng lên 3,6%. Ngân hàng Quân đội (MB) cũng đã chính thức vượt mốc trên với 3,1%. Tương tự, Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cũng đã ở 3,09%. Ngân hàng Kỹ thương (Techcombank) không nhiều thay đổi so với cuối 2013 với 3,5%. Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) dù cả tổng tài sản và tín dụng đều giảm mạnh trong kỳ, nợ xấu tăng mạnh nhưng "may mắn" chưa chạm và ở mức 2,94%.

Có ý kiến cho rằng, nợ xấu trong nhiều năm qua luôn được các ngân hàng “ém nhẹm”, tại sao đến thời điểm này lại được công khai với con số tăng đột biến cho dù một số ngân hàng đã “tạm gửi” được một phần nợ xấu cho VAMC. Lý giải cho vấn đề này, chuyên gia tài chính cho rằng, đây là  tác động của cơ chế phân loại và trích lập dự phòng theo Thông tư 09, chặt chẽ và có những tiêu chuẩn cao hơn.

Theo đó, cơ chế của Thông tư 09 đã đưa ra những yêu cầu khắt khe hơn trong việc xác định nợ xấu giữa định tính và định lượng, việc bắt buộc phải ghi nhận nợ xấu ở các hạng mục đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, gửi tiền - cho vay trên liên ngân hàng buộc các ngân hàng phải thừa nhận những "đứa con" từng không có tên trong bệnh án trước đây…Như vậy , đồng nghĩa với việc các ngân hàng cũng không thể lạm dụng cơ chế này để che giấu nợ xấu bằng cách tạo nhiều vòng đời của nợ qua cơ cấu lại mà không chịu chuyển nhóm, vì cơ chế chỉ cho phép cơ cấu 1 lần mà thôi. Vì thế buộc các nhà băng phải kê khai những khoản nợ xấu từng được cơ cấu lại mà không phải chuyển nhóm, theo cơ chế cho phép của Quyết định 780 trước đây.

Thực tế, con số nợ xấu đã được các chuyên gia kinh tế cảnh báo từ cuối năm 2011. Tuy nhiên, vấn đề vẫn chưa được xử lý, thậm chí các nhà băng còn cố tình tìm cách giấu con số thực và phải đến khi quy hoạch lại thị trường liên ngân hàng, đặc biệt là khi Thông tư 09 có hiệu lực đúng vào thời điểm các ngân hàng phải báo cáo tài chính thì con số nợ cấu thực sự đang dần được hé lộ.

Với công chúng, có thể có thêm lo ngại khi thấy nợ xấu đồng loạt tăng, nhưng ít nhất khi những yếu điểm trên được  bộc lộ rõ hơn tạo điều kiện để xác định các giải pháp, yêu cầu và liều lượng xử lý sát thực hơn. Có như vậy quá trình tái cơ cấu hệ thống có thêm cơ sở để dồn đẩy. Bởi lẽ, tấm rèm được gỡ dần đi, hay với chuẩn mực cao hơn, những ngân hàng yếu kém sẽ khó che giấu phải đối diện những lỗ hổng của mình và buộc phải tìm đến tái cơ cấu.

Hoàng Hà