Theo quy chế vừa được ban hành, tỉnh Gia Lai xác định rõ thôn và tổ dân phố không phải là một cấp hành chính trong bộ máy nhà nước, mà là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư có chung địa bàn cư trú tại các xã, phường, thị trấn. Đây là không gian nòng cốt để triển khai nền dân chủ trực tiếp, phát huy tối đa các hình thức tự quản của nhân dân và tổ chức cho cộng đồng thực hiện nghiêm túc chủ trương, đường lối của Đảng cùng chính sách, pháp luật của Nhà nước. Quy chế đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc tối cao là giữ vững sự ổn định tổ chức, tuyệt đối không chia tách các thôn, tổ dân phố đang hoạt động ổn định và chỉ tiến hành sáp nhập khi bảo đảm tính phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Về mô hình nhân sự, cơ cấu chuẩn quy định mỗi thôn bố trí một trưởng thôn và mỗi tổ dân phố bố trí một tổ trưởng tổ dân phố. Nhằm hỗ trợ công tác quản lý tại các địa bàn đông dân cư hoặc sở hữu tính chất đặc thù, chính quyền địa phương cho phép bố trí thêm tối đa một phó trưởng thôn hoặc một phó tổ trưởng tổ dân phố.
Quy chuẩn để được bố trí thêm nhân sự cấp phó được định biên rất cụ thể dựa trên quy mô số hộ gia đình. Đối với địa bàn nông thôn, việc tăng cường cấp phó áp dụng cho các thôn vùng đồng bằng có trên 500 hộ dân và các thôn thuộc xã miền núi, biên giới, vùng sâu vùng xa hoặc có điều kiện đặc biệt khó khăn sở hữu trên 350 hộ dân. Đối với địa bàn đô thị, quy định áp dụng cho các tổ dân phố vùng đồng bằng có trên 600 hộ dân và các tổ dân phố thuộc phường miền núi, biên giới có trên 500 hộ dân.
Điểm nhấn đáng chú ý trong quy định mới của Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai là việc siết chặt và chuẩn hóa khung tiêu chuẩn năng lực đối với người đứng đầu cấp cơ sở. Ứng viên tham gia ứng cử phải là công dân cư trú thường xuyên tại địa bàn, nằm trong độ tuổi giới hạn từ đủ 21 tuổi đến không quá 70 tuổi, sở hữu phẩm chất đạo đức tốt, lối sống gương mẫu và nhận được sự tín nhiệm cao từ nhân dân.
Trình độ học vấn của các chức danh này cũng được phân lớp rõ ràng theo đặc thù địa lý. Người đảm nhiệm vị trí trưởng thôn tại vùng đồng bằng và tổ trưởng tổ dân phố bắt buộc phải tốt nghiệp Trung học phổ thông trở lên. Riêng đối với địa bàn các thôn thuộc xã miền núi, vùng biên giới hoặc khu vực đặc biệt khó khăn, tiêu chuẩn học vấn tối thiểu được hạ xuống mức tốt nghiệp Trung học cơ sở để phù hợp với nguồn nhân lực thực tế tại chỗ.
Nhiệm kỳ hoạt động của trưởng thôn và tổ trưởng tổ dân phố kéo dài cố định là 5 năm, được thiết kế bảo đảm tính đồng bộ với nhiệm kỳ của chi bộ đảng tại thôn, tổ dân phố đó. Về chế độ đãi ngộ, các chức danh trưởng thôn và tổ trưởng tổ dân phố được hưởng khoản phụ cấp hằng tháng theo mức định lượng do Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định. Đối với vị trí phó trưởng thôn và phó tổ trưởng tổ dân phố, người đảm nhiệm sẽ được nhận khoản hỗ trợ bồi dưỡng thực tế khi trực tiếp tham gia vào các công việc chung của cộng đồng. Toàn bộ nguồn kinh phí thực hiện các chế độ chính sách này được bố trí đồng bộ trong dự toán ngân sách hằng năm của Ủy ban nhân dân cấp xã.
Để bảo đảm quy chế được thực thi nghiêm túc, Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai giao Sở Nội vụ chịu trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc và tổng hợp toàn diện kết quả thực hiện trên địa bàn toàn tỉnh. Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm trực tiếp trong công tác quản lý, tổ chức quy trình bầu cử, ra quyết định công nhận hoặc cho thôi giữ chức danh, đồng thời thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách đối với người hoạt động ở cơ sở theo đúng quy định. Đối với những nhân sự đang đảm nhiệm chức danh trước thời điểm văn bản mới có hiệu lực sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ điều hành cho đến khi hết nhiệm kỳ công tác hoặc cho đến khi địa phương hoàn thành quy trình bầu và công nhận nhân sự mới.
Tâm An
