Thị trường đất đai : Lợi ích nhóm đang chi phối

Thực tế những năm qua cho thấy, việc quản lý và sử dụng đất đai còn bộc lộ rất nhiều hạn chế. Hơn bao giờ hết, chính sách pháp luật cần đi vào cuộc sống, giải quyết những bất cập, bức xúc liên quan đến đất đai.

Nhiều KCN đang bỏ hoang; người nông dân thất nghiệp trên chính mảnh đất của mình

Thị trường… phi thị trường

TS. Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính trị thế giới thẳng thắn: Hiện nay, thị trường BĐS đang là… phi thị trường, hoạt động kém hiệu quả nhất. Bởi vì, thị trường đất nông nghiệp hầu như không có, còn thị trường đất đô thị thì đầy rẫy đầu cơ, chộp giật.

Đặc biệt, các thể chế về BĐS vẫn còn quá nhiều bất cập, không đủ để tạo một thị trường hoạt động bình thường như các quốc gia khác. “Chúng ta hội nhập toàn cầu rồi, Luật Đất đai, thị trường BĐS phải có tính quốc tế. Nếu chúng ta đặt ra một luật quá kém so với các nước phát triển thì không thể cạnh tranh được. Một nền kinh tế mà thể chế bất cập sao cạnh tranh được? Thể chế của BĐS, trước hết là đất đai, phải đi theo hướng hiện đại”, ông Lược trăn trở.

TS. Võ Đại Lược phân tích thêm, trong nền kinh tế thị trường, thị trường BĐS và thị trường tài chính là rất quan trọng. Khi thị trường BĐS kém, sẽ khó khăn cho thị trường tài chính. Vì phải thế chấp bằng BĐS, thị trường BĐS phải tốt mới có cơ sở để thế chấp. Còn ở nước ta, thị trường BĐS quá kém, không đủ cơ sở để có thể thế chấp, đảm bảo cho thị trường tài chính. Vì vậy, nền kinh tế nước ta bị những tác động tiêu cực.

Gần đây, Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện nhiều sai phạm trong sử dụng đất tại nhiều tập đoàn, công ty như bán, cho thuê trái quy định. Theo PGS. TS. Trần Thị Minh Châu, Phó viện trưởng Viện Kinh tế (Học Viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), cần chuyển quyền sử dụng đất thành hàng hóa. Vì thế, DNNN và các công ty nhà nước, thậm chí đơn vị hành chính sự nghiệp cũng phải thuê đất của Nhà nước như các đơn vị khác, kể cả khi Nhà nước dùng tiền ngân sách ra để thuê. Khi sử dụng tiền để thuê đất, các chủ thể sử dụng đất đai sẽ có động cơ sử dụng hiệu quả. Và khi đơn vị nào không sử dụng đất, hoặc phải trả tiền thuê đất mà thấy không có lợi sẽ trả lại cho Nhà nước. Như vậy, việc thu hồi đất từ những cơ quan nhà nước sẽ dễ dàng hơn. Bởi lẽ, trong quy định, cơ quan nhà nước được Nhà nước giao đất, khi không sử dụng đất chuyển nhượng về cơ quan khác phải đưa về một cơ quan thống nhất như cơ quan phát triển đất địa phương. Các cơ quan không được phép chuyển nhượng, phải trả về cho Nhà nước, không được phép bán hoặc cho thuê. Đúng với quan niệm đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước chỉ giao cho tổ chức, cá nhân sử dụng đất.

“Bỏ quên” lợi ích nhân dân

Hiện nay, có thực trạng nhức nhối là, người nông dân đang phải “nhường” đất “bờ xôi, ruộng mật” của mình để phục vụ các dự án đô thị hóa, công nghiệp hóa... Song, diện tích đất nông nghiệp đó lại đang bị “bỏ hoang” hoặc sử dụng không hiệu quả, dẫn đến lãng phí vô cùng lớn cho tài nguyên quốc gia. Trong khi đó, người dân lại trở thành kẻ thất nghiệp trên chính mảnh đất của mình, hoặc phải đi tha phương đất khách, quê người.

Trước hiện trạng này, TS. Trần Thị Minh Châu nhìn nhận: “Chúng ta không thể có phương án toàn diện, không thể không có sai sót. Ví dụ, không có DN đầu tư nào lại không muốn diện tích đất cho thuê được lấp đầy. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa đất đai phải phụ thuộc vào nhà đầu tư và DN. Vấn đề đặt ra là phân bổ công bằng lợi ích khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất giữa nhà kinh doanh BĐS, DN và người dân. Bức xúc của người dân đối với đất bị thu hồi làm khu công nghiệp, đô thị nhiều hơn. Vậy thì tại sao chúng ta không cho phép người dân thầu khu đất ấy, sống trong khu đô thị ấy để bán cho người khác và thu hồi lại số tiền cho người nông dân với tư cách là người có quyền sử dụng đất? Luật pháp vẫn cho phép góp vốn, nhưng theo tôi hiểu người nông dân không đủ khả năng để tham gia với tư cách là cổ đông để đảm bảo quyền lợi cho mình. Như vậy, chính sách góp vốn sẽ không phát huy được tác dụng. Ở lĩnh vực này, Nhà nước cần đứng ra đại diện hòa giải phần chênh lệch, khuyến khích những người có khả năng cùng tham gia, cùng thành lập công ty để chuyển một phần lợi ích ấy cho người nông dân”.

Có lẽ, nếu đặt lợi ích của nhân dân trong lợi ích chung của tập thể, của đất nước, gạt ra ngoài lợi ích nhóm, thì những khiếu kiện phức tạp kéo dài về đất đai sẽ không còn tồn tại. Vô hình chung sẽ tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và bền vững. Song, với thực trạng quản lý đất đai cố hữu như hiện nay, điều đó vẫn chỉ là “giấc mơ dài”. Nếu nhà quản lý không kiên quyết, Việt Nam sẽ mãi tụt hậu!

Hà Thu