Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đứng trước yêu cầu nâng chất lượng dòng vốn
Áp lực lên hệ thống ngân hàng ngày càng lớn khi dư địa tăng trưởng tín dụng không còn dồi dào như trước, buộc dòng vốn phải được phân bổ hiệu quả và có chọn lọc hơn. Trong bối cảnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục được nhìn nhận là cấu phần quan trọng để hình thành hệ sinh thái vốn cân bằng hơn, nhất là với nhu cầu vốn trung và dài hạn của khu vực doanh nghiệp.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn tồn tại không ít rủi ro. Một trong những vấn đề đáng chú ý là tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân còn lớn trong phân khúc phát hành riêng lẻ, trong khi đây vốn là thị trường được thiết kế cho nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp, có khả năng phân tích và chấp nhận rủi ro cao hơn.
Theo ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán Chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 đã bổ sung nhiều quy định theo hướng siết chặt kỷ luật thị trường, đồng thời tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.
Theo đó, nhà đầu tư cá nhân dù đáp ứng tiêu chí nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp cũng chỉ được mua và chuyển nhượng trái phiếu riêng lẻ khi trái phiếu phát hành có xếp hạng tín nhiệm, kèm theo tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán.
Quy định này không nhằm thu hẹp dòng vốn cá nhân mà hướng tới việc điều tiết dòng tiền vào các sản phẩm phù hợp hơn như trái phiếu phát hành ra công chúng hoặc các quỹ đầu tư chuyên nghiệp, nơi rủi ro được kiểm soát bài bản hơn. Qua đó, thị trường được kỳ vọng vận hành ổn định hơn và giảm nguy cơ phát sinh rủi ro hệ thống.
Dư địa lớn cho nhà đầu tư tổ chức và vốn ngoại
Song song với việc nâng chuẩn ở khu vực nhà đầu tư cá nhân, chính sách mới cũng mở ra dư địa đáng kể cho nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài.
Hiện tỷ lệ nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn dưới 1%, trong khi nhà đầu tư tổ chức trong nước cũng chỉ chiếm dưới 30%. Điều này cho thấy dư địa mở rộng cơ sở nhà đầu tư còn rất lớn, nhất là trong bối cảnh thị trường cần thêm nguồn vốn dài hạn có chất lượng cao.
Sự tham gia mạnh hơn của khối tổ chức được đánh giá là yếu tố quan trọng để nâng độ ổn định cho thị trường, bởi đây là nhóm nhà đầu tư có khả năng phân tích rủi ro tốt, khẩu vị đầu tư dài hạn và kỷ luật đầu tư cao hơn so với dòng vốn ngắn hạn.
Hạ tầng mở thêm dư địa cho dòng vốn dài hạn
Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế quốc gia cấp cao của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), để thị trường vốn phát triển bền vững, Việt Nam cần thêm những sản phẩm đầu tư có chất lượng, quy mô đủ lớn và dòng tiền ổn định. Trong đó, hạ tầng được xem là nhóm tài sản nền tảng có khả năng thu hút mạnh nhà đầu tư tổ chức.
Theo tính toán, để đạt mục tiêu đầu tư hạ tầng tương đương 8 - 10% GDP trong giai đoạn tới, Việt Nam cần bổ sung khoảng 10 - 20 tỷ USD mỗi năm.
Nếu không mở rộng thêm các kênh huy động vốn trung và dài hạn ngoài tín dụng ngân hàng, áp lực lên hệ thống tài chính sẽ gia tăng đáng kể, trong khi dư địa ngân sách nhà nước còn hạn chế so với nhu cầu đầu tư rất lớn.
Ở góc độ đầu tư, tài sản hạ tầng phù hợp với các định chế tài chính như bảo hiểm, quỹ hưu trí nhờ đặc điểm dòng tiền dài hạn, tương đối ổn định và có khả năng dự báo cao.
Tuy nhiên, đây cũng là nhóm tài sản có vòng đời dài, kéo dài từ 15 đến 40 năm, đòi hỏi các công cụ tài chính linh hoạt hơn so với trái phiếu doanh nghiệp truyền thống.
Việt Nam có thể học kinh nghiệm từ các mô hình quốc tế
Trước yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn, chuyên gia ADB đề xuất Việt Nam nghiên cứu phát triển mô hình quỹ đầu tư hạ tầng nhằm chia sẻ rủi ro và bổ sung thêm sản phẩm đầu tư dài hạn cho thị trường.
Một mô hình được đánh giá đáng chú ý là Quỹ tín thác đầu tư hạ tầng tại Ấn Độ. Mô hình này cho phép chuyển dòng tiền từ các tài sản hạ tầng đã vận hành thành sản phẩm đầu tư để huy động vốn từ thị trường, đồng thời giúp nhà phát triển dự án thu hồi vốn cho chu kỳ đầu tư mới.
Đến nay, Ấn Độ đã có 12 quỹ dạng này với tổng vốn hóa gần 20 tỷ USD.
Bên cạnh đó, Singapore cũng đã triển khai mô hình chứng khoán hóa các khoản nợ hạ tầng, qua đó phát hành sản phẩm có xếp hạng tín nhiệm cao và giảm đáng kể chi phí vốn cho thị trường.
Trái phiếu xanh sẽ là hướng đi mới của thị trường vốn
Theo đánh giá của các chuyên gia, bên cạnh trái phiếu truyền thống, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội để phát triển thêm trái phiếu xanh, trái phiếu cấu trúc và các công cụ nợ dài hạn có xếp hạng tín nhiệm rõ ràng.
Đây được xem là hướng đi phù hợp để đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhóm nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các định chế có quy mô vốn lớn, thời hạn đầu tư dài và yêu cầu dòng tiền ổn định.
Song song với đó, việc thúc đẩy xếp hạng tín nhiệm và cơ chế tăng cường tín dụng sẽ đóng vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng phát hành và củng cố niềm tin thị trường.
Trong ngắn hạn, việc phát triển các công cụ nợ chất lượng cao không chỉ giúp giảm áp lực tăng trưởng tín dụng mới mà còn tạo thêm kênh dẫn vốn bền vững cho nền kinh tế, nhất là khi nhu cầu vốn cho hạ tầng, chuyển đổi xanh và tăng trưởng dài hạn ngày càng lớn.
Phương Thảo (t/h)
