Vay ngắn hạn tăng mạnh

Mặc dù được chứng minh là đã cải thiện đáng kể về thanh khoản nhưng thị trường tài chính cuối năm 2013 lại được đánh giá có nhiều biểu hiện trái chiều, nợ xấu giậm chân tại chỗ, các khoản vay dài hạn cầm chừng, song vay ngắn hạn lại tăng mạnh…

Nhu cầu tăng, thiếu tính bền vững

Theo thống kê, trong 11 tháng năm 2013, hệ thống liên ngân hàng đã giao dịch 6.453.310 tỷ đồng, trong đó doanh số giao dịch bằng VND là 3.861.584 tỷ đồng, giao dịch bằng USD quy đổi VND tương đương 2.591.726 tỷ đồng. Mỗi ngày, hệ thống liên ngân hàng giao dịch khoảng 17.804 tỷ VND và 11.964 tỷ đồng quy đổi từ USD giao dịch.

Thanh khoản năm 2013, mặc dù được chứng minh đã tăng đáng kể so với năm 2012, song thị trường liên ngân hàng năm 2013 lại có nhiều diễn biến trái chiều. Tỷ lệ doanh số giao dịch ngắn hạn, với kỳ hạn vay chỉ từ vài ngày đến dưới 1 tháng của năm 2013, tăng so với năm 2012. Cụ thể, tỷ lệ doanh số giao dịch trung bình dưới 1 tháng là 87,84% và từ 1 tháng trở xuống là 92,50%, tăng lần lượt 2,84% và 1,31% so với năm 2012. Điều này cho thấy, nhu cầu vay vốn ngắn hạn của thị trường tài chính 2013 rất cao và thanh khoản dù được cải thiện nhưng vẫn chưa thực sự bền vững.

Bên cạnh đó, lãi suất giao dịch bình quân 11 tháng của năm 2013 cũng giảm mạnh đối với hầu hết các kỳ hạn vay, thậm chí trong tháng 6/2013, có những thời điểm giao dịch qua đêm lãi suất chỉ khoảng 1%/năm; với kỳ hạn vay 1 tuần lãi suất dao động từ 1,32%/năm và với kỳ hạn vay 3 tháng lãi suất cũng chỉ đạt 5,06%. Tính trung bình, lãi suất bình quân kỳ hạn qua đêm trong 11 tháng năm 2013 là 2,88%/năm, giảm 3,78% so với cùng kỳ; lãi suất bình quân các kỳ hạn 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng và 3 tháng của năm 2013 tương ứng 3,29%/năm, 3,70%/năm, 4,79%/năm, 5,98%/năm, giảm lần lượt so với cùng kỳ là 3,43%, 3,32%, 4,31% và 4,15%.

Lý giải về điều này, các chuyên gia kinh tế cho rằng, hệ thống liên ngân hàng đã thoát khỏi thời kì bong bóng lãi suất, nhưng nhiều ngân hàng cũng chưa thực sự khỏe mạnh về thanh khoản. Nguồn vốn của các ngân hàng vẫn chỉ là vốn ngắn và trung hạn, nên ngân hàng rất dè dặt và kĩ càng trong các thủ tục giải ngân cho các kì vay dài hạn.

Chỉ nên coi là giải pháp tạm thời

Một nguyên nhân khác, khiến các ngân hàng chấp nhận giải ngân các kỳ vay ngắn hạn ồ ạt cuối năm, chính là do tình hình nợ xấu ngành liên ngân hàng chưa thực sự được cải thiện, nhiều ngân hàng vẫn tăng trưởng tín dụng âm. Theo báo cáo tài chính, đến hết quý III/2013, tỷ lệ nợ xấu của nhiều ngân hàng không những không giảm, mà còn tăng vọt, ví dụ PGBank có tỷ lệ nợ xấu 9%, SHB và SCB 8%, các ngân hàng như MaritimeBank, OCB, VietABank, Navibank... hiện tăng trưởng tín dụng âm.

Do tăng trưởng tín dụng âm, kinh doanh không có lãi, lại yếu về thanh khoản, các ngân hàng vì thế không mặn mà với những gói tín dụng vay dài hạn, mà chỉ trông đợi vào giải ngân các khoản vay ngắn hạn để quay vòng vốn.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, việc các ngân hàng thúc đẩy cho vay ngắn hạn cuối năm, đã phần nào đáp ứng được nhu cầu vay tiêu dùng của người dân, một phần bảo toàn được nguồn vốn mỏng. Tuy nhiên, hình thức giải ngân cho các kỳ vay ngắn hạn, chỉ nên coi là giải pháp mang tính thời điểm, chứ không nên coi là giải pháp dài hạn. Việc quan trọng các ngân hàng cần phải làm vẫn là bảo toàn nguồn vốn và tăng nội lực thực sự về tài chính. Các biện pháp tái cơ cấu, giải quyết nợ xấu, xét duyệt tái cấp vốn cho doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng an toàn vẫn là những giải pháp đồng bộ mà các ngân hàng cần tính tới.

Nguyễn Hạnh