Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho biết, sau hơn hai năm triển khai, diện tích canh tác lúa theo mô hình chất lượng cao, phát thải thấp đã đạt 354.839 ha, vượt xa mục tiêu 180.000 ha đề ra, tương đương 197% kế hoạch.
Tại các mô hình thí điểm áp dụng quy trình kỹ thuật do Bộ hướng dẫn, nhiều chỉ số sản xuất được cải thiện rõ rệt. Lượng giống gieo sạ giảm khoảng 45%, lượng phân bón giảm 30%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2–3 lần mỗi vụ. Đồng thời, lượng nước tưới giảm khoảng 20% nhờ áp dụng kỹ thuật rút nước 2 - 3 lần trong vụ sản xuất.
Việc thay đổi phương thức canh tác cũng mang lại hiệu quả kinh tế tích cực. Năng suất lúa tăng khoảng 12%, chi phí đầu vào giảm gần 40%, lợi nhuận trung bình của nông dân tăng khoảng 6 triệu đồng/ha/vụ. Đặc biệt, lượng phát thải khí nhà kính giảm từ 3 - 4 tấn CO₂/ha/vụ, góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã ngày càng quan tâm đến liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Một số tổ chức quốc tế cũng tham gia hỗ trợ về kỹ thuật, tín dụng và phát triển thị trường.
Tuy nhiên, việc triển khai đề án vẫn còn gặp không ít khó khăn. Một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi nội đồng chưa đáp ứng yêu cầu; liên kết sản xuất chưa chặt chẽ; nhận thức của một bộ phận nông dân chưa đồng đều. Ngoài ra, nguồn vốn đầu tư từ các dự án vay của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tài chính Carbon Chuyển đổi vẫn còn chậm được triển khai.
Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, chủ trương xây dựng vùng chuyên canh 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp là hướng đi đúng đắn, góp phần quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo tính toán, nếu chuyển sang phương thức canh tác này, thu nhập của nông dân có thể tăng không dưới 20%. Đồng thời, mô hình cũng phù hợp với cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 về mục tiêu đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050.
Trong thời gian tới, Bộ trưởng đề nghị, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn ưu đãi để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân thuận lợi tiếp cận tín dụng, phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao. Các địa phương cần chủ động mở rộng diện tích canh tác bền vững phù hợp từng vùng sinh thái, đồng thời tăng cường liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân theo chuỗi giá trị.
Việc đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất lúa bền vững, đặc biệt là xử lý rơm rạ sau thu hoạch, cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm gia tăng giá trị sản xuất và nâng cao thu nhập cho nông dân trong thời gian tới.
Hậu Thạch (t/h)
