Xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng: Thách thức còn nhiều

Sau hơn 1 năm triển khai thực hiện Quyết định số 1788/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đến năm 2020), bên cạnh những kết quả đã đạt được, vẫn còn nhiều thách thức.

Sự chậm trễ

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tiến độ xử lý triệt để của các cơ sở nhìn chung còn chậm, đặc biệt đến nay vẫn còn 11 cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có tên trong Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg chưa hoàn thành biện pháp xử lý; 87 cơ sở có tên trong Quyết định số 1788/QĐ-TTg đã quá thời hạn xử lý theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đáng chú ý, một số cơ chế, chính sách hỗ trợ cơ sở thực hiện xử lý triệt để ô nhiễm môi trường tuy đã được ban hành song còn chậm được triển khai; việc tổ chức triển khai chưa hiệu quả, thậm chí một số cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ thiếu tính khả thi, doanh nghiệp khó tiếp cận. Các quy định trong các hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường và hệ thống pháp luật khác có liên quan đến việc di dời, xử lý cơ sở ô nhiễm môi trường nghiêm trọng như: đất đai, tài chính, quy hoạch xây dựng vẫn còn chưa đồng bộ làm hạn chế công tác xử lý ô nhiễm triệt để.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Bùi Cách Tuyến nêu rõ, trên thực tế, việc xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng thuộc khu vực công ích gặp một số khó khăn, đặc biệt là việc áp dụng biện pháp tạm đình chỉ hoạt động không khả thi khi áp dụng đối với các cơ sở công ích như bệnh viện, bãi rác. Thậm chí, một số cơ sở công ích cố tình không chấp hành nộp phạt theo yêu cầu của quyết định xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường nhưng các địa phương vẫn không có biện pháp xử lý thỏa đáng (như trường hợp các bệnh viện: Bệnh viện Đa khoa Hữu nghị Việt Tiệp, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Hải Phòng, Công ty TNHH Một thành viên Công trình đô thị Hòa Bình,... ). Điều này đã phần nào làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật, làm ảnh hưởng đến tiến độ xử lý ô nhiễm triệt để theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Trong khi đó, việc quy trách nhiệm cho người đứng đầu cơ sở công ích trong việc xử lý ô nhiễm triệt để vẫn chưa được quan tâm và chưa được triển khai tại các địa phương. Chưa kể, nhận thức trách nhiệm về xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng của các cấp chính quyền còn nhiều hạn chế. Một số địa phương còn thiếu quyết liệt, chậm triển khai thực hiện Kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, mới có 5 tỉnh/thành phố thành lập Ban chỉ đạo và 5 tỉnh/thành phố có văn bản chỉ đạo, điều hành, lập kế hoạch xử lý ô nhiễm triệt để hoặc lồng ghép nội dung xử lý ô nhiễm triệt để vào các chương trình, kế hoạch về bảo vệ môi trường của địa phương.

Những hạn chế

Hiện nay, Việt Nam đang gặp khó khăn về nguồn lực triển khai. Trong bối cảnh suy thoái kinh tế, kinh phí đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường tại nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng, không phù hợp với thực tế, đặc biệt đối với các doanh nghiệp thuộc một số lĩnh vực như chế biến thủy sản, sản xuất giấy..., làm chậm tiến độ và nội dung xử lý ô nhiễm triệt để.

Bên cạnh đó, việc bố trí kinh phí từ ngân sách nhà nước chưa đủ để thực hiện xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng thuộc khu vực công ích. Tính đến nay, vẫn còn 17 cơ sở thuộc khu vực công ích theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg đã quá thời hạn hoàn thành nhưng vẫn chưa có kinh phí để thực hiện xử lý ô nhiễm triệt để.

Đối với các cơ sở đã được đầu tư kinh phí từ ngân sách nhà nước, cán bộ quản lý, vận hành hệ thống xử lý chất thải không được đào tạo, thiếu chuyên môn nghiệp vụ; kinh phí cho việc duy trì, vận hành chưa được quan tâm đúng mức.

Đối với các bệnh viện, phần lớn các bệnh viện trước đây chưa được quan tâm đầu tư hệ thống xử lý chất thải, đặc biệt là các bệnh viện tuyến huyện; các bệnh viện chưa có thói quen xử lý chất thải; nguồn thu, cơ chế tài chính chưa cho phép các bệnh viện có đủ chi phí cho công tác xử lý chất thải y tế; một số quy định của quy chế quản lý chất thải y tế chưa thực sự phù hợp. Mặc dù, gần đây công tác đầu tư xử lý ô nhiễm môi trường cho các bệnh viện đã được quan tâm, song do nhiều nguyên nhân, dẫn đến chất lượng công trình xử lý chất thải không đáp ứng được yêu cầu về bảo vệ môi trường, đặc biệt tuổi thọ của công trình xử lý môi trường ở một số địa phương rất thấp, hiệu quả đầu tư không cao, gây lãng phí ngân sách nhà nước. Kết quả kiểm tra, thanh tra tại các bệnh viện tuyến huyện của tỉnh Thái Bình cho thấy, trong số 09 bệnh viện được đầu tư lò đốt chất thải y tế năm 2009, đến nay đã có 7/9 lò đã bị hư hỏng, không sử dụng được.

Đối với các bãi rác, hạ tầng kỹ thuật cho công tác thu gom, xử lý, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, tuyến huyện còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường...

Hà Thu