Tháng 1 trùng thời điểm trước Tết Nguyên đán – giai đoạn nhu cầu tiêu thụ trái cây tại thị trường Trung Quốc và cộng đồng người Việt ở nước ngoài gia tăng mạnh. Tuy nhiên, yếu tố mùa vụ chỉ là một phần của câu chuyện tăng trưởng. Quan trọng hơn, chất lượng rau quả Việt Nam đã được cải thiện rõ rệt, đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc khắt khe từ những thị trường cao cấp như Hoa Kỳ và EU.
Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu, Hoa Kỳ và EU tăng trưởng ổn định
Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc vẫn giữ vai trò đối tác lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam. Tháng 1/2026, xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 376 triệu USD, tăng 117,6% so với cùng kỳ năm trước, chiếm hơn 58% tổng kim ngạch toàn ngành. Các mặt hàng chủ lực gồm sầu riêng, chuối, thanh long, xoài và dừa. Kết quả này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang khai thác hiệu quả thị trường truyền thống, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch và nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc.
Hoa Kỳ đứng thứ hai với kim ngạch khoảng 48,54 triệu USD, tăng 56,1%. Điểm đáng chú ý là cơ cấu xuất khẩu sang thị trường này thiên về sản phẩm chế biến và trái cây đặc sản như bưởi, dừa – phản ánh xu hướng gia tăng tỷ trọng hàng hóa có giá trị gia tăng cao.
Tại EU, xuất khẩu rau quả chế biến và nước ép trái cây tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Dù mức tăng không đột biến như Trung Quốc, thị trường này vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, cho thấy khả năng nâng chuẩn chất lượng và thích ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp Việt ngày càng tốt hơn.
Năm 2025 – dấu mốc tăng trưởng mạnh mẽ
Năm 2025 ghi nhận kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Đặc biệt, lần đầu tiên xuất khẩu sản phẩm rau quả chế biến vượt mốc 2 tỷ USD – đánh dấu bước chuyển quan trọng từ xuất khẩu thô sang gia tăng giá trị.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), kết quả này không chỉ phản ánh tốc độ tăng trưởng cao mà còn cho thấy sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu thị trường và sản phẩm.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch trên 5,5 tỷ USD. Đáng chú ý, Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ hai trong số các quốc gia xuất khẩu rau quả vào thị trường này, chỉ sau Thái Lan. Bên cạnh đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản đều ghi nhận tăng trưởng khả quan, cho thấy chất lượng sản phẩm đang từng bước đáp ứng tiêu chuẩn cao.
Riêng thị trường EU tăng khoảng 58% nhờ tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan. Các thị trường tiềm năng như Úc cũng duy trì đà tăng tích cực, góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Tái cấu trúc sản phẩm, hướng tới mốc 10 tỷ USD
Về cơ cấu mặt hàng, năm 2025 chứng kiến sự dịch chuyển mạnh theo hướng nâng cao giá trị. Sầu riêng tiếp tục giữ vị trí số một với kim ngạch 3,86 tỷ USD, chiếm khoảng 45% tổng xuất khẩu toàn ngành. Thành công này đến từ việc mở rộng vùng trồng đạt chuẩn và gia tăng hiện diện tại các thị trường có giá trị cao.
Dừa (tươi và chế biến) tăng trưởng mạnh sau khi ký Nghị định thư xuất khẩu dừa tươi sang Trung Quốc. Thanh long dù cạnh tranh gay gắt vẫn duy trì thị phần nhờ mở rộng sang Ấn Độ và Trung Đông. Xoài, bưởi, chanh leo và nhãn tiếp tục tăng ổn định; riêng chanh leo chiếm khoảng 25% cơ cấu xuất khẩu sang EU, cho thấy dư địa phát triển lớn.
Với đà hiện tại, ngành rau quả được kỳ vọng đạt kim ngạch 9,5–10 tỷ USD trong năm 2026. Theo các chuyên gia trong ngành, thay vì phụ thuộc vào một vài thị trường và sản phẩm chủ lực như trước đây, ngành đang từng bước đa dạng hóa cả thị trường lẫn phương thức chế biến, hướng tới phân khúc giá trị cao.
Đầu tư công nghệ, nâng chuẩn chế biến
Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy xu hướng đầu tư chiều sâu đang diễn ra mạnh mẽ. Nhiều đơn vị mở rộng vùng nguyên liệu quy mô lớn, xây dựng trung tâm chế biến hiện đại, tự động hóa dây chuyền sản xuất và ứng dụng công nghệ tiệt trùng tiên tiến giúp bảo toàn hương vị tự nhiên mà không cần chất bảo quản.
Công nghệ chế biến mới không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn hướng tới sản xuất xanh, giảm phát thải nhựa và phát triển bền vững – yếu tố ngày càng được người tiêu dùng toàn cầu quan tâm.
Các chuyên gia đề xuất ba trụ cột phát triển cho ngành rau quả Việt Nam trong giai đoạn tới: Tái tổ chức và mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, tăng cường liên kết chuỗi. Đầu tư sâu vào công nghệ chế biến nhằm gia tăng giá trị sản phẩm. Chủ động mở rộng thị trường, thâm nhập phân khúc cao cấp. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, mục tiêu đạt 10 tỷ USD và xa hơn là 20 tỷ USD trong những năm tới hoàn toàn khả thi.
Ngành rau quả Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới – nơi tăng trưởng không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ chất lượng, công nghệ và chiến lược thị trường dài hạn.
Hoàng Phương (t/h)
