Về bản chất, ăn chay là chế độ dinh dưỡng ưu tiên nhóm thực phẩm thực vật như ngũ cốc, các loại hạt, đậu, nấm, rau củ và trái cây. Tùy theo hình thức lựa chọn, một số người vẫn bổ sung thêm trứng hoặc sữa, trong khi trường hợp ăn chay thuần sẽ loại bỏ hoàn toàn mọi chế độ có nguồn gốc động vật. Khi được thiết lập bài bản và khoa học, ăn chay mang lại nhiều tác động tích cực đối với sức khỏe tim mạch. Việc nạp nhiều chất xơ, kali, magie và chất chống oxy hóa, đồng thời hạn chế tối đa chất béo bão hòa giúp ổn định huyết áp, hạ lượng cholesterol xấu LDL và giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch.
Chế độ ăn giàu thực vật cũng hỗ trợ kiểm soát thể trọng hiệu quả do nhóm ngũ cốc nguyên hạt và rau củ có mật độ calo thấp nhưng giàu chất xơ, tạo cảm giác no kéo dài. Thêm vào đó, chế độ này còn giúp giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh mạn tính nguy hiểm như đái tháo đường típ 2 hoặc huyết áp cao. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ xuất hiện khi khẩu phần thực sự lành mạnh. Nếu lạm dụng các món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ngọt hay thực phẩm chay chế biến sẵn, người ăn chay vẫn đối mặt với nguy cơ thừa cân và rối loạn chuyển hóa như bình thường.
Ngược lại, việc ăn chay sai cách hoặc thiếu cân đối có thể dẫn đến tình trạng suy nhược cơ thể. Điển hình là thói quen chỉ ăn cơm trắng với rau xanh, phụ thuộc vào mì gói chay hoặc quá ít bổ sung các loại hạt, đậu giàu đạm thực vật. Tình trạng ăn chay thuần kéo dài mà không chủ động bổ sung vi chất rất dễ đẩy cơ thể vào nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng protein, vitamin B12, vitamin D, canxi, sắt, kẽm, i-ốt cùng axit béo omega-3.
Bác sĩ Thủy lưu ý, một số đối tượng nhạy cảm cần phải tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng kỹ lưỡng trước khi ăn chay, bao gồm trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi phát triển, phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú, người cao tuổi, bệnh nhân mắc bệnh lý nền mạn tính và những người duy trì lối ăn chay thuần lâu năm.
Ăn chay không phải là thần dược chữa bách bệnh và cũng không đồng nghĩa với việc sẽ gây thiếu chất nếu biết sắp xếp thực đơn thông minh. Thay vì băn khoăn ăn chay hay ăn mặn tốt hơn, người dân cần chú trọng đến chất lượng bữa ăn hằng ngày, bảo đảm đủ năng lượng cần thiết, ưu tiên ngũ cốc thô, cắt giảm đường, muối, chất béo có hại và chủ động bổ sung những vi chất dễ thiếu hụt để duy trì thể trạng khỏe mạnh lâu dài.
Tâm An
