Thực hiện chủ trương cải cách thủ tục hành chính, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 29/4/2026) và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Triển khai định hướng này, ngày 2/5/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1040/QĐ-BCT công bố bãi bỏ giấy phép phân phối, bán buôn và bán lẻ trong lĩnh vực thuốc lá.
Ngay sau đó, các địa phương cũng đồng loạt dừng tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến cấp mới, cấp lại, sửa đổi, bổ sung giấy phép bán lẻ mặt hàng này. Theo quy định mới, các tổ chức, cá nhân và hộ kinh doanh khi tham gia bán lẻ thuốc lá điếu truyền thống không còn phải thực hiện thủ tục xin cấp phép từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Việc cắt giảm giấy phép trong một ngành hàng chịu sự quản lý chặt chẽ như thuốc lá giúp các doanh nghiệp và hộ kinh doanh quy mô nhỏ tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí hành chính. Tuy nhiên, bãi bỏ thủ tục cấp phép không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Hoạt động sản xuất và nhập khẩu thuốc lá vẫn chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt của pháp luật chuyên ngành về kiểm soát nguồn cung. Tại khâu lưu thông, các chủ thể kinh doanh bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các quy định về nguồn gốc hàng hóa, hóa đơn, chứng từ cũng như pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Thay vì phân bổ nguồn lực cho việc thẩm định hồ sơ trước khi kinh doanh, cơ quan chức năng chuyển trọng tâm sang công tác hậu kiểm, tăng cường giám sát hoạt động lưu thông và xử lý nghiêm các hành vi kinh doanh thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả. Việc kết nối đồng bộ các hệ thống dữ liệu về đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và truy xuất nguồn gốc sẽ là công cụ hỗ trợ lực lượng chức năng xác định chủ thể kinh doanh, đối chiếu giao dịch và phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm trên thị trường.
Sự thay đổi phương thức quản lý tại khâu phân phối cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ trong quá trình xây dựng các văn bản pháp luật liên quan, tránh tình trạng cắt giảm thủ tục này nhưng lại làm phát sinh những nghĩa vụ hành chính khác tương tự hoặc thiếu tính khả thi. Yêu cầu này đang được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là đối với đề xuất cấm trưng bày sản phẩm tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ.
Trước đó, tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra vào ngày 21/9, khi cho ý kiến về dự án Luật này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đã yêu cầu các cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý quy định cấm trưng bày thuốc lá nhằm bảo đảm tính rõ ràng, khả thi, có thể kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong thực tế.
Ở góc độ thực thi, các quy định tác động trực tiếp đến hoạt động tại điểm bán cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng nhóm cơ sở kinh doanh, đi kèm hướng dẫn cụ thể để hộ kinh doanh dễ dàng tuân thủ và lực lượng chức năng có căn cứ rõ ràng khi kiểm tra, xử lý. Việc duy trì xuyên suốt tinh thần cải cách hành chính gắn liền với cơ chế giám sát thực chất sẽ giúp chính sách vừa đạt mục tiêu kiểm soát tác hại của thuốc lá, vừa tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho hoạt động thương mại.
Thành Nam (t/h)
