Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, năm 2025 toàn quốc xử lý 123.513 vụ vi phạm (giảm 10% so với năm 2024), gồm 109.180 vụ gian lận thương mại và thuế (giảm hơn 9%), 9.404 vụ hàng cấm, hàng lậu (giảm gần 16%) và 4.929 vụ hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ (giảm gần 14%). Lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra 27.540 vụ, xử lý 23.402 vụ, thu ngân sách gần 372 tỷ đồng.
Trong 9 tháng năm 2025, Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương xử lý 15.544 vụ, thu gần 216 tỷ đồng, chuyển điều tra 133 vụ, riêng thương mại điện tử xử lý 4.052 vụ, gỡ 44.446 sản phẩm và chặn 12.414 gian hàng. Số vụ hành chính giảm nhưng quy mô từng đường dây lại tập trung hơn khi tổng thu ngân sách năm 2025 của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia vẫn tăng trên 4% (gần 15.395 tỷ đồng), khởi tố 3.178 vụ (tăng gần 3%) với 4.477 đối tượng (tăng hơn 17%).
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, 9 tháng năm 2025, số cuộc kiểm tra trực tiếp giảm khoảng 40% do sắp xếp tổ chức từ tháng 3/2025, tạo khoảng trống để các đường dây củng cố kho ngầm và bán qua mạng. Sang năm 2026, khi Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 cùng Kế hoạch số 176/KH-BCĐ389 và Kế hoạch số 1515/KH-BCĐ389 đi vào thực tiễn, làn sóng hàng giả thế hệ mới đã lộ diện.
Quý III/2026, toàn quốc xử lý 39.716 vụ (tăng 24,38% so với cùng kỳ 2025), gồm 34.357 vụ gian lận thương mại (tăng 17,32%), 2.510 vụ hàng lậu (tăng 53,7%) và 2.849 vụ hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ (tăng vọt 180,69%), thu ngân sách 5.696,673 tỷ đồng (tăng 56,38%), khởi tố 329 vụ với 519 đối tượng; vận chuyển quá cảnh hàng giả đến tháng 8/2026 tăng 140%. Tại Hà Nội, Công an xử lý gần 1.750 vụ, khởi tố 147 vụ với 201 bị can trong 6 tháng đầu năm 2026; riêng tháng 9/2026, Ban Chỉ đạo 389 Hà Nội xử lý hơn 8.000 vụ, thu hơn 2.411 tỷ đồng.
Giải mã ba phương thức vận chuyển hàng giả trong kỷ nguyên số
Thực tiễn chuyên án đến tháng 10/2026 cho thấy, các đối tượng vi phạm đã thiết lập mạng lưới logistics phân tán, tách rời dòng hàng hóa khỏi dòng thông tin và dòng tiền qua ba phương thức. Thứ nhất là xé lẻ, thẩm lậu đa chặng và gian lận quá cảnh. Tại hội nghị Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tháng 10/2026, Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực và ông Đỗ Hồng Trung, Phó Chánh Văn phòng Thường trực chỉ rõ thủ đoạn tập kết hàng sát biên giới rồi chia nhỏ đưa vào nội địa bằng xe hợp đồng trá hình, xe khách liên tỉnh kết hợp logistics chính quy, điều phối qua nhóm kín tự hủy tin nhắn trên Telegram, Zalo, WeChat cùng đội cảnh giới trạm kiểm soát. Trên tuyến biển, chúng lập công ty ma đứng tên tờ khai, lợi dụng cơ chế tạm nhập tái xuất, quá cảnh và phân luồng hải quan để khai sai tên hàng, mã số, xuất xứ, trị giá rồi trà trộn hàng giả, vỏ hộp, tem nhãn, viên hoàn rời vào container hợp pháp.
Thứ hai là hạ tầng logistics ngầm với nghịch lý phòng phát sóng một nơi, kho bãi một nẻo. Kẻ cầm đầu thuê chung cư cao cấp hoặc văn phòng hạng sang tại trung tâm Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh làm phòng livestream, trưng bày vài sản phẩm thật làm mẫu cùng ánh sáng chuyên nghiệp để tạo uy tín, trong khi tổng kho chứa hàng chục nghìn sản phẩm giả lại đặt cách xa hàng trăm cây số. Các chuyên án tại Hà Nội, Lào Cai, Gia Lai cho thấy tổng kho ngầm ẩn sâu trong cụm công nghiệp ngoại thành, nhà thuê biệt lập ở vùng sâu hoặc sát biên giới, luôn đóng kín cửa, không biển hiệu, lắp camera dày đặc, liên tục đổi địa điểm và chỉ đóng gói bưu phẩm cho nền tảng số chứ không bán lẻ.
Thứ ba là chuyển dịch sang chuyển phát nhanh và thanh toán thu hộ (COD). Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) nhận định, các đối tượng đã dịch chuyển sang thương mại điện tử và chuyển phát nhanh, dùng tài khoản ngân hàng không chính chủ nhận tiền nhằm xóa dấu vết.
Ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, các đối tượng chia hàng thành hàng nghìn bưu kiện giá trị thấp gửi chuyển phát nhanh để né thuế và giảm xác suất bị kiểm tra, khai sai địa chỉ và dùng số điện thoại rác; hễ một kiện bị giữ lại là bỏ hàng và ngắt số điện thoại để bảo vệ tổng kho. Với đơn trót lọt, xe tải chuyển phát tư nhân vào tận kho ngầm nhận hàng mà không kiểm duyệt, trên vận đơn COD luôn cài mặc định cấm xem hàng. Khi người mua trả tiền mặt rồi mở gói hàng phát hiện đồ giả thì giao dịch đã xong, tiền COD tự động chuyển về tài khoản người bán còn trang trực tuyến chặn mọi liên lạc.
Nhận diện các nhóm hàng nguy cơ cao và tiêu chí nhận biết
Các đại án giai đoạn 2025 - 2026 cho thấy, hàng giả đã nhắm mạnh vào nhóm hàng tác động trực tiếp đến tính mạng con người và nông nghiệp. Mang lại siêu lợi nhuận bất chính lớn nhất là dược phẩm, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm dưới mác hàng xách tay.
Điển hình là chuyên án do Công an tỉnh Thanh Hóa công bố ngày 24/9/2026, khám xét 8 địa điểm tại Thanh Hóa, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh và khởi tố 16 bị can. Nguyễn Thanh Phương Tuyền (sinh năm 1988, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Dược mỹ phẩm Tami Natural Home tại Khu công nghiệp Tân Đức, xã Đức Hòa, Tây Ninh) đã sản xuất viên hoàn An Cung giả xuất xứ Hàn Quốc từ bột mì, hóa chất và chất tạo màu với giá thành chỉ khoảng 105.000 đồng/hộp nhưng bán qua đại lý và Zalo, Facebook, Shopee, chợ thuốc Hapulico lên gần 3.000.000 đồng/hộp, gấp gần 30 lần. Công an thu giữ 10.000 hộp An Cung giả, 300kg viên hoàn rời (hơn 1 triệu viên), điều tra 22 loại thực phẩm chức năng giả và thu gần 20 triệu mỹ phẩm giả thuộc 64 mã hàng, tổng khối lượng hơn 1.000 tấn.
Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cảnh báo, các đối tượng còn làm giả giấy tờ pháp lý để chạy quảng cáo xuyên biên giới.
Nhóm trọng điểm thứ hai là phân bón và thuốc bảo vệ thực vật với thủ đoạn nhập khẩu lượng nhỏ hàng thật làm bình phong cho hàng chục nghìn tấn hàng giả sản xuất trong nước. Trong vụ án do Công an tỉnh Đắk Lắk triệt phá tháng 10/2026, các đối tượng dùng hồ sơ nhập phân bón từ Bỉ với chỉ 461 tấn thật nhưng làm giả hơn 23.700 tấn trị giá hơn 154 tỷ đồng, tiêu thụ qua khoảng 200 đại lý ở nhiều tỉnh thành, thu lợi bất chính hơn 60 tỷ đồng.
Công an Khánh Hòa, Cần Thơ, Cà Mau, Lâm Đồng cũng khởi tố nhiều đường dây sản xuất hàng trăm tấn vật tư nông nghiệp giả. Ngoài ra, hàng thời trang, xa xỉ phẩm, điện tử, gia dụng và thực phẩm đóng gói như bánh Trung thu, rượu bia, thuốc lá, đường cát vẫn vi phạm phức tạp tại Saigon Square (TP. Hồ Chí Minh), Đà Nẵng, Hưng Yên, Hải Phòng, Cần Thơ và Hà Nội, đơn cử vụ Đội Quản lý thị trường số 8 Hà Nội tạm giữ 1.971 quần và chân váy bò giả nhãn hiệu YSL, Dior, Chanel, LV, Gucci trị giá hơn 227 triệu đồng.
Theo hướng dẫn từ Cục An toàn thực phẩm, Quản lý thị trường cùng Hiệp hội VATAP và VACIP, với thực phẩm chức năng và thuốc tân dược, hàng hợp pháp phải có nhãn phụ ghi tên, địa chỉ thương nhân chịu trách nhiệm, cơ sở sản xuất, số đăng ký công bố, số xác nhận quảng cáo và cụm từ Thực phẩm bảo vệ sức khỏe cùng khuyến cáo không phải là thuốc. Với hóa mỹ phẩm hay bị làm sai kích cỡ như dầu gội Romano giả hoặc nhái mã vạch, hàng chính hãng (như INOD, Romano) luôn in phủ bóng hoặc in nổi sắc nét ở logo, tem chống giả nguyên vẹn để quét mã QR, còn bao bì giả thường trầy xước, nhòe chữ, mờ hạn dùng. Với vật tư nông nghiệp, cần kiểm tra kỹ bao bì, hạt phân và cảnh giác giá rẻ bất thường, còn khi mua hàng thời trang, xa xỉ phẩm như kính Chanel, đồng hồ Rolex cần yêu cầu hóa đơn nguồn gốc và từ chối bưu kiện COD cấm xem hàng.
Kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng để triệt tận gốc hàng giả
Thực tiễn cho thấy, kiểm tra hành chính đơn lẻ không đủ sức răn đe tội phạm xuyên biên giới trên mạng. Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, đến tháng 10/2026, các sàn đã gỡ hơn 116.000 đường link vi phạm nhưng gỡ trang này thì trang khác lại mọc lên do tạo tài khoản mới quá dễ. Ông Phan Minh Nhựt, Chủ tịch VACIP cùng lãnh đạo VATAP nhấn mạnh, ngoài bộ lọc kỹ thuật trên sàn, người mua cần lưu giữ mẫu sản phẩm và thông tin người bán để tố giác ngay cho Sở Y tế, Cục Quản lý Dược, Quản lý thị trường hoặc Công an.
Để bẻ gãy chuỗi cung ứng hàng giả, giải pháp trọng tâm là liên thông dữ liệu thời gian thực giữa Công an, Hải quan, Thuế, Ngân hàng và Quản lý thương mại điện tử nhằm truy vết dòng tiền. Theo Thiếu tướng Đào Hồng Sơn và đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, việc xóa bỏ độ trễ chia sẻ dữ liệu để đối chiếu tự động tờ khai nhập khẩu, hóa đơn điện tử với dòng tiền COD qua ngân hàng sẽ giúp lực lượng chức năng, như mô hình chuyển đổi số của Ban Chỉ đạo 389 Hà Nội, nhanh chóng khoanh vùng điểm tập kết vi phạm.
Đồng thời, cần bắt buộc định danh điện tử người bán trực tuyến và người phát livestream theo kiến nghị của ông Chu Quốc Thịnh để chặn tình trạng lập tài khoản ảo bán hàng giả rồi bỏ trốn, kết hợp siết trách nhiệm hãng chuyển phát nhanh trong kiểm soát người gửi số lượng lớn, xóa cơ chế COD cấm đồng kiểm và tăng hậu kiểm đột xuất tại các khu công nghiệp, cửa khẩu nhằm triệt phá từ gốc các xưởng hàng giả núp bóng doanh nghiệp hợp pháp.
Thành Nam
