Logistics Hải Phòng: Chủ động thực thi, khơi thông nguồn lực để bứt phá vươn tầm
Kỳ 2: Nhận diện điểm nghẽn - Tháo gỡ nút thắt để giải phóng nguồn lực logistics Hải Phòng
Áp lực nặng nề từ phương thức vận tải đường bộ chiếm trên 80%, hạ tầng dữ liệu bị phân tán cục bộ và sự thiếu hụt các trung tâm tầm cỡ quốc tế. Nhận diện chính xác những điểm nghẽn này chính là bước đi tiên quyết để toàn hệ thống chính trị thành phố chủ động thực thi các giải pháp đột phá, phá vỡ những lực cản cuối cùng trên lộ trình bứt phá.
Trong suốt nhiều năm qua, dịch vụ cảng biển và logistics luôn được xem là một trong những động lực tăng trưởng kinh tế quan trọng nhất của thành phố Hải Phòng. Nhờ những chính sách đầu tư đúng đắn và tinh thần bám sát nội dung mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng, tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics của thành phố giai đoạn 2021-2025 đạt con số đáng mơ ước: bình quân khoảng 10,2%/năm, đóng góp trung bình tới 11,5% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP). Sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Hải Phòng cũng ghi nhận mức tăng trưởng liên tục và mạnh mẽ trên 11%/năm. Đặc biệt, Hải Phòng tự hào là địa phương duy nhất trên toàn quốc duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số liên tiếp trong suốt 11 năm. Đà bứt phá này tiếp tục được khẳng định trong 9 tháng đầu năm 2026 với những chỉ số kinh tế rực rỡ: GRDP ước tăng 11,73% so cùng kỳ; chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 15,1%; kim ngạch xuất khẩu chạm mốc 43,7 tỷ đô la Mỹ và sản lượng hàng hóa qua cảng đạt 156,3 triệu tấn, tăng 11,8%.
Hạ tầng tầm cỡ nhưng vẫn thiếu tính đồng bộ
Về mặt hạ tầng, Hải Phòng đang sở hữu một hệ thống cảng biển cực kỳ đồ sộ với hơn 50 bến cảng lớn nhỏ. Điểm sáng lớn nhất chính là Khu bến cảng nước sâu Lạch Huyện với 06 bến cảng đã đi vào vận hành ổn định. Đây là hệ thống cảng nước sâu lớn nhất khu vực miền Bắc, đóng vai trò là trung tâm container quốc tế và có năng lực tiếp nhận các siêu tàu container có tải trọng lên đến 200.000 DWT (giảm tải) để đi thẳng tới các thị trường lớn như châu Á, châu Âu và châu Mỹ mà không cần qua các cảng trung chuyển trung gian. Kế hoạch mở rộng hạ tầng đang được thúc đẩy ráo riết khi các bến số 7 và số 8 dự kiến sẽ được khởi công ngay trong tháng 11/2026, trong khi các bến từ số 9 đến số 12 đã hoàn thành quy hoạch chi tiết 1/500. Song song với hệ thống cảng, thành phố hiện có 06 trung tâm logistics (trong đó 04 trung tâm đang hoạt động, 02 trung tâm đang xây dựng), 46 kho ngoại quan và 25 kho CFS đang hoạt động. Công nghệ cũng bước đầu được ứng dụng thông qua các giải pháp hiện đại như Hải quan tự động, hệ thống cảng điện tử ePort hay Smart Gate.
Những "điểm nghẽn" cố hữu cản bước vươn tầm
Nút thắt lớn nhất nằm ở sự mất cân bằng nghiêm trọng trong phương thức vận tải hậu phương. Hiện nay, phương thức vận tải bằng đường bộ vẫn đang gánh vác tới hơn 80% tổng lượng hàng hóa lưu thông. Việc quá lệ thuộc vào đường bộ đã tạo ra một áp lực kinh hoàng lên hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đô thị, dẫn đến tình trạng ùn tắc, tai nạn giao thông và làm gia tăng chi phí hao mòn. Đáng ngại hơn, trong kỷ nguyên xanh hóa, vận tải đường bộ chính là tác nhân hàng đầu làm gia tăng chi phí logistics tổng thể và phát thải lượng lớn khí nhà kính, đi ngược lại xu thế phát triển bền vững. Trong khi đó, các phương thức vận tải có chi phí thấp và thân thiện với môi trường hơn như đường sắt và đường thủy nội địa kết nối với khu vực hậu phương cảng lại rơi vào tình trạng manh mún, lạc hậu và chưa được khai thác đúng tầm.
Nút thắt thứ hai nằm ở tầm vóc và năng lực của các doanh nghiệp nội địa. Mặc dù trên địa bàn thành phố có khoảng 5.700 doanh nghiệp đăng ký hoạt động trong lĩnh vực logistics, nhưng tuyệt đại đa số là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ yếu làm đại lý hoặc cung cấp các dịch vụ đơn lẻ. Quy mô của 06 trung tâm logistics hiện hữu được đánh giá là còn quá nhỏ lẻ, phân tán và chưa có một trung tâm nào đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế để có thể vận hành các chuỗi dịch vụ logistics tích hợp chuyên sâu như 3PL (Logistics bên thứ 3) hay 4PL (Logistics bên thứ 4).
Thêm vào đó, hạ tầng dữ liệu của ngành logistics Hải Phòng hiện vẫn đang trong tình trạng "mạnh ai nấy làm", thông tin bị phân tán cục bộ tại từng doanh nghiệp, từng cảng biển. Thành phố vẫn chưa hình thành được một nền tảng dữ liệu dùng chung để kết nối liên thông một cách mượt mà giữa cơ quan quản lý cảng biển, kho bãi, các cảng cạn ICD và các doanh nghiệp vận tải.
Đồng thời, sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân sự có kỹ năng số và am hiểu luật pháp quốc tế, đang là một rào cản vô hình nhưng cực kỳ kiên cố, ngăn cản các doanh nghiệp logistics Hải Phòng vươn lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Quỳnh Nga
