Tiếp cận thị trường quốc tế
Trong những năm gần đây, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đã trở thành xu hướng phát triển quan trọng của thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, TMĐT đã tạo ra cơ hội xuất khẩu mới cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.
Theo Bộ Công Thương, năm 2025 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý của TMĐT Việt Nam với quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN, tạo nền tảng cho xuất khẩu số. Đặc biệt, xuất khẩu qua TMĐT tăng trưởng tới 78%, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh sang kênh trực tuyến.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), cho rằng thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới, góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu và mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu cho hàng hóa Việt Nam.
Tuy nhiên, xuất khẩu qua thương mại điện tử không đơn thuần là đưa sản phẩm lên các nền tảng để bán hàng. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng bộ từ nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, phát triển nội dung số đến thanh toán, logistics, bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, quản trị dữ liệu và tuân thủ quy định pháp lý tại các thị trường mục tiêu.
Định hướng này cũng được đặt trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu xây dựng thương mại điện tử theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường đưa sản phẩm Việt Nam đến người tiêu dùng thông qua các kênh trực tuyến.
Tại diễn đàn, bà Trần Thủy Tiên, Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử cho hay: “Thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo thêm một kênh xuất khẩu mới, đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong mô hình xuất khẩu truyền thống, doanh nghiệp Việt thường tham gia ở khâu sản xuất hoặc xuất khẩu, trong khi khả năng tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng và dữ liệu về thị trường còn hạn chế.
Thương mại điện tử giúp rút ngắn chuỗi trung gian, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tiếp cận khách hàng, nắm bắt nhu cầu và xây dựng thương hiệu tại thị trường nước ngoài. Việt Nam hiện có 17 hiệp định thương mại tự do, bao phủ hơn 65 thị trường. Đây là nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp kết hợp lợi thế từ các cam kết thương mại với kênh bán hàng trực tuyến nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu.
Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới mới chiếm khoảng 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025. Tỷ trọng này cho thấy thị trường vẫn còn dư địa lớn để doanh nghiệp khai thác. Một số nhóm hàng như giày dép, hàng tiêu dùng, sản phẩm chăm sóc cá nhân, sản phẩm hữu cơ và thảo dược tự nhiên được xác định có tiềm năng phát triển trên các thị trường quốc tế.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, kim ngạch xuất nhập khẩu qua nền tảng TMĐT hiện chỉ đạt 4,4 tỷ USD, trên tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 930 tỷ USD của năm vừa qua. Đây vẫn là con số khiêm tốn, cho thấy Việt Nam còn nhiều dư địa để tiếp tục phát triển xuất nhập khẩu qua nền tảng TMĐT.
Hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện trải rộng từ nông nghiệp đến công nghiệp, nhưng những sản phẩm xuất khẩu qua nền tảng TMĐT vẫn chủ yếu là một số mặt hàng tiêu dùng. Nhiều nhóm hàng khác chưa được khai thác qua kênh này.
Ở góc độ thị trường, Việt Nam đã xuất khẩu hàng hóa đến nhiều quốc gia, song các thị trường tiếp cận qua nền tảng TMĐT vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở một số thị trường gần. Việc mở rộng sang các thị trường xa hơn còn gặp khó khăn về vận tải, thủ tục tại nước nhập khẩu và các yêu cầu liên quan.
Chú trọng nâng cao năng lực doanh nghiệp
Ông Trần Đình Toản - Trưởng ban TMĐT xuyên biên giới của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng vấn đề lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp là năng lực số.
Dù phần lớn doanh nghiệp đã nhận thức được vai trò của TMĐT trong kinh doanh quốc tế, chưa nhiều doanh nghiệp đầu tư bài bản, có kế hoạch và trọng tâm. Điều này khiến kết quả xuất khẩu qua TMĐT chưa đạt kỳ vọng, từ đó doanh nghiệp lại giảm mức độ coi trọng và đầu tư cho kênh này.
Bên cạnh đó, cạnh tranh trên các nền tảng ngày càng gay gắt, chi phí tuân thủ tăng cao. Nhiều doanh nghiệp còn phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp dịch vụ, có thể giải quyết nhu cầu trước mắt nhưng tiềm ẩn rủi ro chiến lược và làm giảm lợi nhuận về dài hạn.
Về hành lang pháp lý, một thay đổi đáng chú ý là Luật Hải quan sửa đổi vừa được thông qua, dự kiến có hiệu lực từ tháng 3/2027, đã bổ sung Điều 16A về TMĐT.
Bà Nguyễn Thu Huyền - Phó Tổ trưởng Tổ nghiệp vụ 4, Ban Giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đánh giá, việc bổ sung quy định này xuất phát từ sự phát triển nhanh của TMĐT xuyên biên giới và xu hướng nhiều nước xây dựng cơ chế, hệ thống riêng để quản lý hàng hóa TMĐT.
Trong khi đó, hàng hóa giao dịch qua nền tảng TMĐT hiện vẫn được làm thủ tục như hàng hóa thông thường, theo loại hình và phương thức vận chuyển. Cách quản lý này chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của thương mại điện tử và chưa tạo được những thuận lợi phù hợp cho doanh nghiệp.
Để biến dư địa thành kết quả xuất khẩu thực tế, Cục Thương mại điện tử đang triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và dự thảo đề án thúc đẩy xuất khẩu thương mại điện tử xuyên biên giới.
Hoạt động hỗ trợ được triển khai từ nâng cao nhận thức, phổ biến kiến thức đến tư vấn chuyên sâu theo từng doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường. Cách tiếp cận này nhằm giúp doanh nghiệp không chỉ biết cách bán hàng trên nền tảng số mà còn từng bước hình thành năng lực xuất khẩu trực tuyến. Cùng với đó, Chương trình Vươn ra thị trường quốc tế (Vietnam Go Global) giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực để doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường sự hiện diện ở nước ngoài.
Theo ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), chương trình được triển khai trên cơ sở Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 6/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 138/NQ-CP của Chính phủ về kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo trên 10.000 doanh nghiệp, hỗ trợ 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, 100 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, đồng thời có tối thiểu 10 doanh nghiệp đạt doanh số trên 10 triệu USD trên các sàn thương mại điện tử.
Nội dung hỗ trợ tập trung vào công nghệ, vận hành, xây dựng mô hình xuất khẩu, phát triển thương hiệu số, kết nối nền tảng, logistics, thanh toán, tín dụng, bảo hiểm, sở hữu trí tuệ và xử lý tranh chấp. Đây là những yếu tố có vai trò quan trọng khi doanh nghiệp chuyển từ xuất khẩu truyền thống sang mô hình bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng quốc tế.
Theo định hướng của chương trình, doanh nghiệp cần xác định xuất khẩu trực tuyến là một quá trình đầu tư dài hạn, chủ động bố trí nhân sự, ngân sách và nguồn lực, đồng thời xây dựng năng lực quản trị dữ liệu và thích ứng với yêu cầu của từng thị trường.
Để hệ sinh thái xuất khẩu trực tuyến vận hành hiệu quả, các cơ quan quản lý, đơn vị xúc tiến thương mại, nền tảng thương mại điện tử, đối tác logistics và doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp. Trong đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan, thanh toán và logistics được xem là những mắt xích cần tiếp tục hoàn thiện.
Với dư địa thị trường còn lớn, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt đa dạng hóa kênh xuất khẩu, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng và nâng cao giá trị thương hiệu. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy bán hàng trên nền tảng sang xây dựng năng lực xuất khẩu số một cách bài bản và dài hạn.
Thu Trang
