Thực tế ghi nhận, hàng loạt ca tai nạn nghiêm trọng gần đây đều xuất phát từ chính vật nuôi quen thuộc trong gia đình hoặc hàng xóm. Điều này đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mất cảnh giác của người dân trong việc phòng chống bệnh dại và bảo vệ an toàn cho trẻ nhỏ.
Trả giá đắt vì những bài thuốc "truyền miệng" và sự chủ quan
Sự nguy hiểm của virus dại và sự thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân đã dẫn đến những hậu quả vô cùng xót xa. Điển hình là ca bệnh của một thiếu niên 14 tuổi (trú tại Thái Nguyên). Theo hồ sơ bệnh án, bệnh nhi bị chó nhà cắn vào gót chân từ 6 tháng trước. Tuy nhiên, thay vì đến cơ sở y tế tiêm vaccine phòng dại, gia đình lại tự ý điều trị bằng các phương pháp dân gian.
Chỉ đến khi trẻ xuất hiện các triệu chứng nguy kịch như sốt cao, nôn mửa, đau đầu, sợ nước, sợ gió và tiến triển thành kích động, nói nhảm (5 ngày trước khi nhập viện), gia đình mới đưa đi cấp cứu. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, các xét nghiệm sinh thiết da gáy và nước bọt đã cho kết quả dương tính với virus dại – một bản án gần như vô phương cứu chữa khi bệnh đã khởi phát.
Tai nạn do chó cắn không chỉ mang mầm bệnh dại mà còn gây ra những tổn thương thực thể nặng nề. Trường hợp bé trai 4 tuổi tại Ninh Bình là một minh chứng. Bị chó của nhà hàng xóm tấn công, bệnh nhi nhập viện trong tình trạng đa chấn thương vùng đầu, mặt. Các vết thương lóc da, dập nát, bờ nham nhở chảy máu ồ ạt quanh khu vực trán và hai mắt. Nghiêm trọng hơn, trẻ bị một vết thương xuyên thấu nhãn cầu, buộc các bác sĩ phải cắt lọc, khâu phục hồi, tiêm huyết thanh, vaccine phòng dại và chuyển tuyến sang Bệnh viện Mắt Trung ương để can thiệp chuyên sâu.
Theo các bác sĩ, nhiều phụ huynh đang giữ tâm lý chủ quan, mặc định chó nuôi lâu năm là an toàn. Tuy nhiên, bản năng của động vật có thể bị kích động chỉ từ những hành động rất vô tình của trẻ nhỏ như chạm vào khi con vật đang ăn, ngủ hoặc trêu đùa kéo tai, đuôi.
Phá bỏ lầm tưởng về "kẻ sát nhân thầm lặng"
Trong nhận thức của đa số người dân, chó mắc bệnh dại phải có biểu hiện hung dữ, mắt đỏ, chảy dãi hoặc lao vào cắn xé người. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế và thú y, đây là một lầm tưởng hết sức nguy hiểm.
Số liệu thống kê chỉ ra rằng, thể dại điên cuồng chỉ chiếm khoảng 25% tổng số ca bệnh. Phần lớn còn lại – lên tới 75% số ca mắc bệnh dại ở chó – thuộc "thể câm". Ở thể này, con vật hoàn toàn không có những biểu hiện hung hãn rõ ràng.
Thay vì tấn công, chó mang mầm bệnh dại "thể câm" sẽ có những thay đổi đột ngột về tính nết. Chẳng hạn, một con chó bình thường nhanh nhẹn có thể bỗng dưng thu mình, im lặng bất thường; hoặc ngược lại, trở nên mừng rỡ, quấn quýt chủ quá mức. Chính sự thay đổi tưởng chừng vô hại này lại biến chúng thành những "cỗ máy lây nhiễm thầm lặng", khiến người nuôi mất cảnh giác và dễ dàng bị nhiễm virus qua những vết xước nhỏ khi tiếp xúc.
Bài toán phòng chống bệnh dại không chỉ dừng lại ở việc tiêm phòng khi có sự cố, mà cốt lõi nằm ở công tác quản lý đàn vật nuôi từ gốc. Vấn đề này đã được mổ xẻ và đưa ra các giải pháp mang tính chiến lược tại Hội nghị tập huấn chuyên môn về tiêu chuẩn quốc tế trong trợ tử nhân đạo cho chó và mèo, diễn ra ngày 21/5 vừa qua tại Hà Nội.
Các chuyên gia tại hội nghị khẳng định, chìa khóa để loại trừ bệnh dại là phải ổn định được quần thể chó thông qua các biện pháp triệt sản và duy trì tỷ lệ miễn dịch cộng đồng.
Nhấn mạnh về vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết: "Khi đội ngũ cán bộ cơ sở được trang bị đầy đủ kiến thức và công cụ để xử lý động vật một cách nhân đạo, cơ quan quản lý nhà nước sẽ có cơ sở vững chắc để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, bảo vệ sức khỏe cộng đồng".
Đồng quan điểm, bà Bùi Thị Duyên - Giám đốc doanh nghiệp xã hội Truyền thông Thay đổi Hành vi hướng tới Phát triển Bền vững Việt Nam, dẫn chứng kinh nghiệm từ các quốc gia Đông Nam Á: Việc đào tạo bài bản về phúc lợi động vật cho lực lượng thú y cơ sở tỷ lệ thuận với năng lực kiểm soát các dịch bệnh lây truyền, đặc biệt là bệnh dại.
Được biết, mô hình quản lý này đang được thí điểm tại 14 phường trên địa bàn Hà Nội. Đây được xem là tài liệu tham chiếu quan trọng, tạo tiền đề cho các đô thị khác trên cả nước hoàn thiện hệ thống thú y, kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người, hướng tới mục tiêu quốc gia: Không còn ca tử vong ở người do bệnh dại vào năm 2030.
Tâm An
