Hội thảo khoa học “Mai Xuân Thưởng với phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX” do Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tỉnh Bình Định phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao (VH&TT), Hội Khoa học Lịch sử (KHLS) tỉnh Bình Định, Trường Đại học Quy Nhơn, Trung tâm ICISE và Hội đồng họ Mai tỉnh Bình Định tổ chức.
Tham dự Hội thảo có các vị: Thạc sĩ Võ Cao Thị Mộng Hoài, Phó giám đốc Sở KH&CN Bình Định; Huỳnh Văn Lợi, Phó giám đốc Sở VH&TT Bình Định; GS.TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐH Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội KHLS, Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Anh, Chủ tịchHội KHLS tỉnh Bình Định; Mai Thạnh Thắng, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định – Chủ tịch Hội đồng họ Mai tỉnh Bình Định; cùng nhiều chuyên gia đầu ngành, nhà nghiên cứu đến từ Hội KHLS Việt Nam, Viện Sử học Việt Nam, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển…
Theo Ban tổ chức Hội thảo khoa học “Mai Xuân Thưởng với phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX”, Anh hùng Mai Xuân Thưởng (1860 - 1887) quê ở làng Phú Lạc, tổng Phú Phong, huyện Tuy Viễn (nay là xã Bình Thành, huyện Tây Sơn). Sau Đào Doãn Địch, Mai Xuân Thưởng được coi là “linh hồn” của phong trào Cần Vương ở Bình Định chống thực dân Pháp vào cuối thế kỷ XIX. Theo đó, Mai Xuân Thưởng được nghĩa quân suy tôn làm Bình Tây đại nguyên soái.
Đáng lưu ý, hoạt động chống Pháp của nghĩa quân Mai Xuân Thưởng không chỉ ở Bình Định, mà còn mở rộng ra các tỉnh: Ninh Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên, Quảng Ngãi, Khi phong trào thất bại, biết không thể dụ hàng được Mai Xuân Thưởng, ngày 15/4 năm Đinh Hợi (1887), kẻ thù đã hành quyết ông. Thi hài của Mai Nguyên soái được nhân dân mai táng tại quê nhà ở thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Sau đó, phần mộ của Mai Xuân Thưởng được cải táng tại một khu đồi thuộc thôn Hòa Sơn, xã Bình Tường, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Hiện khu lăng mộ Mai Xuân Thưởng trở thành khu di tích lịch sử… 
Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã trình bày các tham luận, nhằm góp thêm những tư liệu lịch sử về thân thế, sự nghiệp của Anh hùng Mai Xuân Thưởng với phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX ở Bình Định, cũng như vùng Nam Trung kỳ . Tiêu biểu trong số này là một số tham luận: “Mai Xuân Thưởng – Vị anh hùng bất khuất” (của PGS-TS Phạm Hồng Tung, nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển); “Mai Xuân Thưởng trong sự nghiệp chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX” (của PGS-TS Đinh Quang Hải); “Một số vấn đề của phong trào Cần Vương (1855-1887) tại Bình Định qua nguồn tài liệu đương thời” (của NNC Cù Thị Dung, Trưởng phòng Phát huy giá tri tài liệu – Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 2); “Anh hùng Mai Xuân Thưởng (1859-1887), thủ lĩnh Cần Vương Nam Trung bộ” (của NNC Võ Nguyên Phong); “Phong trào Cần Vương ở Bình Định (1885-1887) và những tồn nghi về Mai Xuân Thưởng” (của NNC Nguyễn Thanh Quang); “Vai trò của Mai Xuân Thưởng đối với phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX” (của TS Trương Thị Dương, Trường Đại học Quy Nhơn)…
Đáng lưu ý, tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã tập trung thảo luận làm rõ thêm nhiều tồn nghi về Nguyên soái Mai Xuân Thưởng. Khi nghiên cứu về Mai Nguyên soái thì cũng cần nghiên cứu thêm những thủ lĩnh khác trong phong trào Cần Vương ở Bình Định, cũng như ảnh hưởng của phong trào Cần Vương sau khi Mai công qua đời. Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng: Cần giáo dục truyền thống yêu nước qua tấm gương Anh hùng dân tộc Mai Xuân Thưởng cho học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông…
Phát biểu ý kiến kết luận tại Hội thảo,“Mai Xuân Thưởng với phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX”, ông Phó Chủ tịch Hội KHLS Việt Nam cho biết: “Với nhiều nguồn sử liệu được các chuyên gia, nhà nghiên cứu, học giả cung cấp, thảo luận tại Hội thảo, cùng với những phân tích, đánh giá khoa học, logic đã xác định Mai Xuân Thưởng bị giặc Pháp bắt và xử trảm. Những ý kiến đóng góp còn lại tại Hội thảo cần có nghiên cứu sâu hơn trên tinh thần khoa học để có những nhận thức mới về Mai Xuân Thưởng cho đến thời điểm này…”.
Viết Hiền
