Liên tiếp mở cửa thị trường lớn, bưởi Việt đứng trước thời cơ hiếm có
Ngày 13/4/2026, tại Vĩnh Long, lô bưởi da xanh đầu tiên của Việt Nam chính thức lên đường sang Australia sau hơn hai năm đàm phán kỹ thuật và hoàn tất các yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt. Đây là loại trái cây thứ sáu của Việt Nam được cấp phép vào thị trường này, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc mở rộng thị phần tại nhóm quốc gia có tiêu chuẩn cao.
Chỉ ít ngày sau, Việt Nam tiếp tục ký Nghị định thư với Trung Quốc, mở đường cho xuất khẩu chính ngạch bưởi và chanh vào thị trường hơn 1,5 tỷ dân. Với kết quả này, tổng số mặt hàng rau quả Việt Nam được phép xuất khẩu sang Trung Quốc đã tăng lên 16 loại.
Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nếu tận dụng tốt các cơ hội mới, kim ngạch xuất khẩu bưởi năm 2026 có thể đạt khoảng 300 triệu USD, tăng mạnh so với mức 72,5 triệu USD của năm 2025.
Hiện cả nước có hơn 100.000 ha diện tích trồng bưởi, sản lượng gần 1 triệu tấn mỗi năm. Riêng trong hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu bưởi đạt 14 triệu USD, tăng 30% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy dư địa phát triển của ngành hàng còn rất lớn.
Ngoài lợi thế về sản lượng, bưởi Việt còn có ưu thế cạnh tranh riêng nhờ khả năng thu hoạch quanh năm, hương vị đa dạng và nhiều giống đặc sản như bưởi da xanh, bưởi năm roi, bưởi đỏ hay bưởi diễn. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành hàng này trên thị trường quốc tế.
Tránh đi vào “vết xe đổ” của sầu riêng, phát triển bằng chất lượng thay vì tăng nóng
Dù cơ hội rộng mở, nhiều chuyên gia cho rằng, ngành bưởi đang đứng trước lựa chọn quan trọng: tăng trưởng nhanh theo phong trào hay phát triển bền vững theo chuỗi giá trị.
Bài học từ sầu riêng vẫn còn nguyên giá trị. Từ năm 2022, sau khi được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, kim ngạch sầu riêng tăng mạnh và đạt khoảng 4 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, hơn 90% sản lượng phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Khi phía Trung Quốc siết chặt kiểm tra dư lượng hóa chất và kim loại nặng, xuất khẩu sầu riêng trong bốn tháng đầu năm 2025 giảm mạnh, chỉ đạt chưa đến 20% so với cùng kỳ năm trước. Giá thu mua trong nước lao dốc, nhiều vùng trồng gặp khó khăn.
Nguyên nhân được chỉ ra là tình trạng phát triển nóng, quản lý chất lượng chưa đồng bộ, gian lận mã số vùng trồng, thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc và năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng còn hạn chế.
Với đà tăng trưởng hiện nay, ngành rau quả Việt Nam có thể đạt kim ngạch 9,5–10 tỷ USD trong năm 2026. Riêng bưởi hoàn toàn có thể chạm mốc 300 triệu USD nếu đáp ứng tốt yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.
Tuy nhiên, để tiến xa hơn, ngành bưởi cần tránh lặp lại mô hình tăng trưởng dựa quá nhiều vào một thị trường hoặc chạy theo sản lượng mà xem nhẹ tiêu chuẩn chất lượng.
Các chuyên gia khuyến nghị ba hướng đi then chốt. Thứ nhất, kiểm soát chặt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, bảo đảm minh bạch và khả năng kiểm tra thực tế. Thứ hai, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm rủi ro phụ thuộc. Thứ ba, phát triển chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị thay vì chỉ xuất khẩu quả tươi.
Cần xây dựng chiến lược tổng thể để đẩy mạnh xuất khẩu rau quả, định vị nông nghiệp Việt Nam theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững.
Hiện thị trường bưởi toàn cầu được dự báo đạt hơn 4 tỷ USD vào năm 2033, trong khi quy mô xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Điều đó cho thấy khoảng trống tăng trưởng còn rất lớn nếu ngành hàng đi đúng hướng.
Tại nhiều vùng trồng, nông dân và hợp tác xã đã bắt đầu chuyển tư duy từ sản lượng sang chất lượng, chú trọng quy trình canh tác an toàn, áp dụng khoa học kỹ thuật và xây dựng chuỗi liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu.
Việc hai thị trường lớn cùng mở cửa trong thời gian ngắn là cơ hội quan trọng với bưởi Việt. Nhưng cánh cửa thị trường chỉ là bước đầu tiên. Để trở thành ngành hàng tỷ USD thực sự, bưởi Việt cần đi con đường dài của chất lượng, thương hiệu và phát triển bền vững.
Nam Sơn
